e diel, janar 22, 2006

METAFORA 5


Viti I, nr. 5 Editorialpoetit 11 / 2005

NJË VIT ME METAFORËN

Revistat letrare vijnë e shkojnë, ashtu siç shkojnë edhe editorët dhe botuesit e tyre. Fatin e tillë e kanë edhe librat, megjithatë ato ruhen diku. Janë raftet e bibliotekave, ato që brezave ua ruajnë, atë që pararendësit e lanë të shkruar. Pikërisht, këtij misioni ecën edhe metafora e cila për një vit të tërë dha zërin më besnik të mendjeve të ndritura qofshin ato të letërsisë sonë apo të asaj botërore. Ajo lindi një vit më parë në një vend të vogël alpik, në një cep të Evropës.
Lindja e saj i ngjason lindjes së një fëmije, siç janë edhe librat për shkrimtarin. Me kohën u rrit dhe gjërat që i mësoi gjatë rritës, i trasoi me shumë besnikëri tek lexuesi që aq shumë i ka të përzgjedhur. Shumë lexues që përcollën rritën e kësaj luleje të letrave tona, na shkruan letra mirënjohjeje e falënderimi, që gjithmonë kanë qenë motiv në punën tonë. Ajo u rrit me stinët dhe sa herë që erdhi solli vlera të reja letrare të cilat gjithmonë shkëlqyen me rritën e fjalës, përpara lexuesit tanë. Hë pra, "fëmija" me emrin „Metaforë“, tani po e mbush një vit, që brenda pesë stinëve të saja na gëzoi gjithmonë me kënaqësinë që sjell fjala e shkruar letrare. Urojmë edhe shumë mote me metaforën! Redaksia

PAK DRITË NGA METAFORA E ARRATISUR

Çfarë t'i them atdheut në këtë përcëllimë malli, se, jemi shpendët e zogut që quhet shqiponjë dhe, gjithandej nga jemi, na mbledh me krahët e saj e na shpie atje ku bukës i thuhet bukë, e ujit ujë, për të na i shëruar plagët tona, këtë mall të trazuar, për t'ia freskuar balli flladit të atdheut? Ç'të themi në këtë kohë, kur edhe fjala djeg? Digjet zjarrmisë, përvëlon balli i saj. Digjet etjes për pak dritë në këto humbella malli, kur kemi mbetur vetëm hije, prapa fjalëve që ia përcjellim atdheut, në krah shqiponje. Asgjë më shumë se shpresa që na mban dhe dashuria që na jep forcë s'ka mbetur në këtë kohë. Përvëlon malli. Etja për një fjalë, qoftë edhe të vetme shqipe, djeg ballit tonë. Si ta shuajmë atë? Ku ka melhem më të mirë në këto çaste se metafora? Ajo jep shpresë, shuan etje, bashkon brigje e ura, na sjell në atdhe, na shtron në sofër ndër kulla, na ngroh te oxhaku e, ia themi këngës me çifteli, në odat tona. Ngjallen Skënderbetë, Mic Sokolat e Adem Jasharët, Naimi e Fishta... atdheut i japin dritë. Dhe ti, prapë ndihesh se gjallon diku, se s'të ka mbytur errësira e rrugëve, se edhe atje ku je mbetesh kandil i pashuar që shpërndan dritë nga drita jote. Ti digjesh etjes sate si një kandil i ndezur diku në vetmi, për t'u bërë dritë të tjerëve. Le të marrë krahë drita e fjalës sate, e të fluturojë me krahët e shqiponjës, atje ku etja frymon e rrjedh shqip, për t'u sjellë pak dritë nga metafora e arratisur.
Zvicër, tetor 2004



Letërsia i detyrohet kombit

Kombi ynë ka kaluar nëpër shumë peripeci, dhe dy çështje janë kryesore që e kanë shtyrë të qëndrojë dhe njëkohësisht të bëjë sfidë kundër pushtuesve: E para është se, shpeshherë e ka bindur veten se duhet rezistuar, por nga ana tjetër të shumtën e rasteve ka hezituar, ndonëse koha ka qenë e papërshtatshme. Pushtuesit e kanë sulmuar nga çdo anë dhe kombi ynë mezi ka arritur të mbijetojë. E dyta, është vetë letërsia e rilindësve, mbase edhe ajo më përpara që ka arritur ta sensibilizojë çështjen kombëtare. Asnjë shkrimtar nuk ka mundur të bëjë gjë pa idealin e lartë që ka ndier për popullin e vet në rezistencën e paepur, në luftërat e shumta, ku përherë ka dalë në ballë një prijës, siç ishte Gjergj Kastrioti- Skënderbeu, më vonë edhe kryengritës nga koha e Lidhjes së Prizrenit, luftërat e 1910 dhe 1912, si dhe lufta mbi të gjitha luftërat, lufta e UÇK-së e vitit 1998-1999, që i dha fund pushtimit mbi njëqindvjeçar. Disa autorë, luftën për çlirim e kanë trajtuar në masë më të madhe në veprat e tyre, qoftë në poezi , qoftë në prozë. Subjekti lirik, në librat me poezi tek poetët, përherë del fytyra e atdhetarit, e kombit, e dashurisë së zjarrtë për vendin, për tokat shqiptare. Në raport me jetën, me vetë ngjarjet, letërsia ka bërë mjaft. Është krijuar një opus i madh veprash letrare që secila syresh shpalos historinë kombëtare. Pothuajse në të gjitha gjinitë letrare janë prekur temat nga jeta dhe lufta, nga dashuria për çlirim kombëtar. Prandaj, letërsia dhe kombi, apo anasjelltas gjithmonë sikur shkojnë bashkë. Edhe nëse ka dallime, ato janë të pakta, simbolike, sepse në esencë në plan të parë del përherë qenësia jonë kombëtare, ruajtja nga zhbërja dhe motivimi i shkrimtarëve për ta çuar më tej mesazhin e tyre poetik. Përsëri e vlen të përmendim qëndrimin jetësor të kombit, që diti të rreshtohet kur qe nevoja, dhe në këtë rreshtim të madh apo të vogël mbijetoi njeriu ynë; u shkruan vepra të ndryshme letrare, u shpërndanë tek lexuesi dhe kësisoj e tërë ngjarja e madhe e një rrugëtimi shumë të gjatë e plot sakrifica bëhet ekuivalent i kohës. Shikuar anën përmbajtjesore këto vepra, pra vetë letërsia rezulton me atë se çfarë kanë bërë njerëzit tanë, dhe çfarë kanë “përshkruar” krijuesit shqiptarë, sa i kanë përmbushur objektivat e tyre dhe sa është e qëndrueshme një vepër letrare në raport me kohën. Duke qenë se gjithnjë kërkohet profesionalizëm dhe letërsia të bëhet konsekuencë për një ekzistencë shpirtërore, megjithatë, ekziston edhe diç që jo gjithherë i ka përmbushur kërkesat e kombit. Edhe në kohën e monizmit janë bërë vepra që s’kanë qenë të “pëlqyeshme” nga sistemi, por tani për prezantimin e tyre kërkohet një qasje tjetër, ndërkaq për vepra të reja kërkohet mish dhe gjak tjetër; krijuesi duhet ditur rrugëtimin e kombit dhe synimet e tij, dhe jashtë kohës dhe hapësirës ai s’mund të dalë. Për një situatë çfarë ndodhemi, gjendja në letërsi është mjaft e volitshme. Kombi është boshti dhe organika e qenies, ndërsa pas fjalës së shkruar rri autori me qasjen dhe perceptimin e tij vetjak, i plotfuqishëm që ndjek një diskurs letrar dhe kombëtar. Në formë biografike, letërsia ka përshkruar pra fatin e individit dhe të kolektivitetit, të vetë kombit. Letërsia dhe kombi përherë janë të pandashme, ndërsa vend qendror zë njeriu ynë, që në përjetimin e tij, duke mbajtur në kujtesë historinë e vet, nuk harron të kaluarën, e ngrit aktualitetin e së tashmes në shkallë më të lartë, me vizion të qartë për të ardhmen, si parakusht për të qëndruar në nivel me shtetet perëndimore, posaçërisht me ato më të avancuarat në botë. Pra, letërsia përherë i detyrohet jetës dhe qenies së kombit. Marrëdhëniet që i japin në koherencë njëra-tjetrës nuk janë vetëm pjesë apo çështje formale, por përmbajtësisht një sens i etikës së lartë të vetë njerëzimit.

10 maj 2003

Pavarësia krijuese dhe hapësira e autorit në shoqëri


PAVARËSIA KRIJUESE

Se krijimtaria është një çështje individuale dhe e pavarur, kjo dihet. Krijuesi për ta ruajtur atë pavarësi, nuk duhet të jetë i prirë apo nën ndikimet e jashtme, por edhe ato të brendshme që mund të lindin ndonjëherë, sepse do të çonin në dëm të veprës së krijuar. Ndikimet e jashtme mund të jenë të shumëngjyrshme nga të cilat do të njollosej vepra e krijuar. Ato mund të jenë: ndikime grupore, klanore, partiake, etj. Në ndikimet individuale që mund të lindin tek krijuesi, mund të jenë: simpatia, urrejtja, interesat individuale,etj. Të gjitha këto që i përmendëm, në kuptimin negativ do të ndikonin në dobësimin e qëllimit dhe ruajtjes së pavarësisë krijuese. Ekzistojnë edhe elemente tjera që mund të nxirren brenda kësaj hapësire, por është shumë e rëndësishme që krijuesi të ruhet nga këto ndikime. Ai duhet ta ndërtojë hapësirën krijuese jashtë këtyre kornizave, brenda një vizioni më të gjerë nga i cili nuk duhet të ndahet asnjëherë. Këto ngacmime negative, mund të jenë të përkohshme, ndërsa vepra e krijuar, mund ta ruajë përjetësinë. Është edhe një element shumë i rëndësishëm nga i cili fillojnë të gjitha këto çështje. Pastërtia shpirtërore është faktor kyç për ndërtimin e personalitetit krijues, sepse nga aty do të niset misioni i veprës, se çfarë pavarësie dhe shëndoshmëri do të ketë një vepër. Sa do të jetë në gjendje krijuesi ta ruajë atë pavarësi, këtu lidhet i gjithë problemi. Pra për ta ruajtur pavarësinë krijuese, krijuesi nuk duhet të udhëhiqet as nga parimet e sëmura individuale që mund të ekzistojnë në qenien njerëzore e as nga intencat grupore apo klanore të cilat reflektojnë rreth tij. Në një kuptim më të gjerë, krijimi i dedikohet dikujt, por ajo duhet të ketë hapësirë të gjerë e të pavarur nga e cila do të fitonte gjithmonë arti. Në këtë rast edhe krijuesi, por edhe vepra e krijuar, do ta reflektonte vetë hapësirën dhe pavarësinë krijuese, nga e cila s'do fjalë se do të rridhte suksesi.

HAPËSIRA DHE MUNDËSITË AFIRMATIVE TË KRIJUESIT NË SHOQËRI

Hapësira dhe mundësia afirmative e krijuesit, është një çështje në vete brenda së cilës shpesh sillet suksesi dhe mossuksesi i krijuesit në shoqëri. Pra, shpesh, suksesi varet nga rrethanat dhe zhvillimet brenda një shoqërie të caktuar. Kur e themi këtë, e kemi parasysh hapësirën krijuese që mund ta përcaktojnë faktorët e zhvillimeve politike brenda një sistemi të caktuar në shoqëri. Nëse krijuesi është i prirë ta thotë mendimin e lirë të tij, por që nuk i përshtatet një zhvillimi politik në kohë të caktuar, hapësira e tij është e kufizuar. Kjo ka ndodhur shpesh në sistemet moniste, por për fat të keq, pasojat e këtilla po barten edhe në sisteme me pretendime demokratike. Me një fjalë, krijuesi gjithmonë duhet të jetë i prirë nga një parashikim e krahasim me kohën, dhe ndodh shpesh që hapësira e tij të jetë e ngushtuar nga çështjet e mospërshtatjes me kohën, apo moskuptimit të drejtë të tij. Brenda kësaj hapësire të ngushtuar, gjithmonë dëmtohet fjala e lirë. Dhe, nëse ky mendim i lirë që duhet t'i paraprijë krijuesit nuk i përshtatet kohës, sistemit, grupeve, apo klaneve që i kanë në dorë institucionet e caktuara në shoqëri, mundësitë e tija për afirmim, do të hasin gjithmonë në pengesa. Pra, në këtë rast, mundësia për afirmim, prapë ndihet brenda grilave. Kjo siç e thamë më lart ndodhi gjatë sistemeve moniste kur individë të caktuar, u gjendën në ballë të institucioneve që i shërbenin shtetit, e jo interesave të popullit. Krijuesi duhet të jetë i prirë t'i shërbejë letërsisë e cila i detyrohet kombit, ndërsa, jo gjithmonë, pushtetet i shërbejnë atij. Në këtë pikë hapësira afirmative në shoqëri gjithmonë ngelet e cunguar. Në sistemet më të avancuara, çështja qëndron pak më ndryshe, por jo edhe tek vendet në tranzicion, sepse pasojat e një mentaliteti të caktuar kërkojnë kohë për t'u ndërruar. Mundësitë afirmative, siç thamë në shoqëritë më të avancuara, lidhen ngushtë me vlerat, interesat e shtëpive botuese të cilat pastaj, vënë në lëvizje gjithçka: reklamat, mediat dhe gjithë potencialin reklamues që do të krijonte hapësirë të gjerë në shoqëri. Këtij drejtimi, shpesh ngrihen edhe vlera. Shtrohet pyetja: si mund të ndodhin ato? Brenda një zhvillimi kohor, apo një ngjarje që tërheq opinionin, krijohet një vepër që do t'i përshtatej kohës. Ajo mund të bëjë një bum në shoqëri, pavarësisht nga vlera që e ka. Raste të tilla kanë ndodhur, më pakë në letrat shqipe, por më shumë në atë botërore. Në fakt, në vizion, ato krijime kanë rënë me rënien e interesimit për një ngjarje të caktuar. Kështu pra, brenda saj edhe nëse ka munguar vlera, bumi i kohës e ka ngritur, por kalimi i kohës e ka hedhur harresës. Në këtë rast, hapësira afirmative lidhet ngushtë me fatin e krijimit-veprës. Prandaj, krijuesi gjithmonë duhet të krijojë vlera, pavarësisht se brenda një kohe të caktuar i mungon hapësira. Kohët ecin dhe kualiteti i veprës u qëndron atyre. Kjo ka ndodhur edhe në letërsi, edhe në art, pikturë etj, kur shumë krijues pas vdekjes së tyre, vepra e tyre e ka arritur kulmin e hapësirave në shoqëri. Vlera e krijimit e gjen kohën dhe hapësirën vetë në shoqëri, pavarësisht se gjatë një kohe të caktuar ajo cungohet.

ROLI I INSTITUCIONEVE NË AFRIRMIMIN E KRIJUESIT

Kur flasim për krijuesin, parasysh gjithmonë e kemi veprën e tij, kjo është e pa ndashme. Se cili është roli i institucioneve, qofshin ato kulturore, informative apo edhe institucione shtetërore, pak a shumë u thanë edhe më lart. Megjithatë, disa çështje duhet të kapen më gjerësisht për ta qartësuar këtë çështje. Nga institucionet që u zunë në fjalë, do të fillonim me ato kulturore, këtu mund të jenë: shtëpitë botuese, shoqatat e ndryshme, lidhjet e shkrimtarëve, klubet letrare, qendrat e ndryshme etj. Të gjitha këto, kanë rol të rëndësishëm si në afirmimin e krijuesit, edhe në degradimin e tij. Një krijuesit të ri, me siguri se do t'i mungojë përvoja në hapat e para. Mandej, gjithçka nuk mundë të jetë e përkryer. Në këtë rast, ai do të ndeshet që në hapat e parë me këto institucione, që kuptohet i ndërtojnë individët. Marrë në problematikën e çështjes, është shumë i rëndësishëm roli i këtyre institucioneve, se si do të akceptohet krijuesi, vepra e tij. Këtu do të gërshetohen edhe interesat individuale të individëve që udhëheqin një institucion. Përvoja e shoqërisë sonë ka treguar në praktikë, se jo gjithherë ka shkuar në drejtimin e duhur roli i institucioneve në afirmimin e një krijuesi. Kjo është përsëritur shumë herë për fat të keq tek shumë krijues, të cilët kanë përfunduar nën pluhurin e kohës. Me një fjalë, ata janë persekutuar deri në ndjekje penale. Historia e letrave shqipe njeh plotë këso raste, si në Kosovë, edhe në Shqipëri. Për fat të keq, roli i institucioneve po vazhdon edhe më tej, jo me ato mundësi dhe ato premisa, por megjithatë, ka krijues që edhe sot e kësaj dite e ndjejnë veten të ndrydhur nga këto institucione. Po flasim gjithmonë për anët negative, sepse ato janë virusi që e dëmtojnë fjalën e lirë, e që ne angazhohemi, për një liri sa më të gjerë të krijuesit në shoqëri. Për fat të mirë, kjo nuk ndodh me krijuesit që kanë filluar të bëjnë emër, ose janë të afirmuar në shoqëri. Ata nuk janë të varur nga këto institucione. Kjo duhet të dihet botërisht, për arsyen se: krijimtaria është çështje individuale. Herët a vonë, vepra e krijuar e gjen vendin e vet, pati o s'pati ndihmë apo pengesa. Çështja është pak e çuditshme, sepse në njërën anë po përmendim institucione të cilat ndërtohen brenda një shoqërie, për bashkimin e vlerave, afirmimin e tyre në shoqëri dhe më gjerë, thithjen e atyre vlerave dhe shumë detyra tjera që mund të kenë ato. Mirëpo, përvojat e zhvillimeve në shoqërinë tonë, brenda këtij gjysmëshekulli, kanë treguar, se ka pasur institucione që kanë vendosur edhe në dëm të krijuesit. Kjo pikë e zezë, është edhe esenca e problemit të cilin po e trajtojmë. Nga këto dobësi, duhet të mësojnë të gjithë individët brenda këtyre institucioneve vendosëse, se për hir të interesave të ngushta, smirës, interesave klanore apo edhe arsye tjera që mund të gjenden plot, vendosin në dëm të krijuesit. Brenda një kohe të caktuar, roli i tyre mund ta dëmtojë krijuesin, por jo përjetësisht. Kohët ndryshojnë, dhe krijuesi i vendosur do ta gjejë veten në shoqëri. Do të jetë ai që do ta demaskojë kohën e ligësive pastaj. Kur flasim për aspektet pozitive, institucionet mund të ndikojnë shumë në fillimet e para të krijuesit, deri sa ai ta gjejë veten në shoqëri. Në fund të fundit, lexuesi është ai që zgjedh dhe jo institucionet. Prandaj, krijuesi gjithmonë duhet ta krijojë pavarësinë e vetvetes dhe përmes veprës së tij, ta kërkojë rolin në shoqëri. Të gjitha këto që u thanë, kapin të gjitha nivelet e institucioneve. Megjithatë, kohët ecin siç ecën vepra e krijuesit. Dëshira gjithmonë i çan hapësirat që mund të kenë qenë të mbyllura, dhe edhe pse me vështirësi, krijuesi e gjen veten e vet. Ku mbetet roli i individëve dhe institucioneve?! - Kjo është pasoja.
16.12.2003

Filip SHIROKA

Shko Dallëndyshe...

Udha e mbarë se erdh pranvera,
shko, dallëndyshe tue fluturue,
prej Misirit n'dhena tjera,
fusha e male tue kërkue;

n'Shqipni shko, pra, fluturim,
shko në Shkodër, n'qytetin tim.

Shëndet prej meje të m'i falësh
saj shpisë vjetër ku kam le,
me ato vende rreth t'përfalesh,
ku kam shkue kohën e re;
atje shko, pra, fluturim,
fal me shndet qytetit tim.

Me ato male, me ato kodra,
me ato prroje rreth t'përfalesh
n'ato fusha që m'ka Shkodra
të lulzueme, aty t'ndalesh;
tue kndue me ambëlcim,
fal me shndet qytetit tim.

T'mujsha dhe un' me fluturue
dojsha dhe un' me u nisë me ty,
dojsha n'Shkodër me kalue,
m'e pa prap at'vend me sy!
Por... ti shko atje... fluturim
e ti qajma fatin tim.

Hil Mosi

Gjuhës shqype

Gjuh' e ambël, gjuh' amtare,
Je ambla gjuh' shqyptare!
Gjuh' e nalt' për Perëndi,*
T'cilt ndër koh't që kahmot shkuene
Mbi Tomorr të përdoruene;
Gjuh' e ambël, plot dashtni!

Gjuh' e shejt' e kaq e moçme.
Gjuh' sakole**der n'dit t'soçme,
Shoqen tande kund s'e gjenë!
Zoti ty këtu t'ka çuemun:
T'rrebt' e t'bukur e t'kulluemun;***
Kshtu gjithmon' ti ke me qenë.

Gjuh' që t'foli Skendërbegu,
Dhe ndër t'par' qe Naim Begu,
Që me shkrim t'pat lartësue.
Ty t'kan' fol' shum' kapidana,
Burra t'rrebt si t'ishin zana;
Gjuh' e rrebt, ti qofsh nderue!

Gjuh' e bukur si pranvera,
Ti s'do t'quhesh ma: e mjera;
Se na dona ty me t'rritë.
Bashk' me t'tjerat shoqe tueja,
Se ma s'dona zhele t'hueja
Veç duem ty me t'pa në dritë.
Wien (Vjenë) 14.I.1907
(*) poeti imagjinon sikur me gjuhën tonë folën perënditë e orakujve të lashtë të Dodonës etj.
(**) për: gjuhë trimëreshë;
(***) tri veti që ka gjuha jonë.



FAN S. Noli

Syrgjyn vdekur

(Elegji për Luigj Gurakuqin)

Nën’ô moj, mbaj zí për vllanë,
me tre plumba na i ranë,
Na e vran’ e na e shanë,
Na i thanë tradhëtór.

Se të deshte dhe s’të deshnin,
Se të qante kur të qeshnin,
Se të veshte kur të çveshnin,
Nën’ ô moj, të ra dëshmór.

Nën’ ô moj, vajtó merr malin,
Larot t’a përmbysnë djalin
Që me Ismail Qemalin
Ngriti flamur trimërór.

Nën’ ô moj, m’a qaj në Vlorë
Ku të dha lirí, kurorë,
Shpirt’ i bardhë si dëborë,
Ti s’i dhé as varr për hór.

Nën’ ô moj, ç’është përpjekur
Gojë-mjaltë e zëmër-hekur
Syrgjyn-gjall’ e syrgjyn vdekur
Ky vigan libëratór.

Berlin, shkurt 1926

Botue te “Liria Kombëtare”, Numër i jashtëzakonshëm, 28 Nëndor 1926, Vit.II, nr. 35, Genève


Andon Zako Çajupi
Mëmëdheu
Mëmëdhe quhet toka
ku më ka renurë koka,
ku me ka dashur mëm' e atë,
ku më njeh dhe gur' i thatë,
ku kam pasurë shtëpinë,
ku kam njohur perëndinë,
stërgjyshët ku kanë qenë
dhe varret që kane venë,
ku jam rritur me thërrime,
ku kam folur gjuhën time,
ku kam fis e ku kam farë,
ku kam qeshur ku kam qarë,
ku rroj me gaz e me shpresë,
ku kam dëshirë të vdesë.


MIGJENI

TË BIRTË E SHEKULLIT TË RI
Na të birtë e shekullit të ri,
që plakun e lamë në "shejtnin" e tij
e çuem grushtin për me luftue
ndër lufta të reja
dhe me fitue...
Na të birtë e shekullit të ri,
filizat e një toke së rimun me lot,
ku djersë e ballit u dikonte kot -
se dheu ynë qe kafshatë e huej
dhe në marrzi duhej shum shtRejtë t'u paguhej.
Na të birtë e shekullit të ri,
vllazën të lindun e të rritun në zi,
kur tinglloi çast' i ynë i mbramë
edhe fatlumë
ditëm me thanë :
S'duem me humbë
në lojë të përgjaktë të historis njerzore,
jo! jo! s'i duem humbjet prore -
duem ngadhnim!
ngadhnim, ndërgjegje dhe mendimi të lirë!
S'duem, për hir
të kalbsinave të vjetra, që kërkojnë "shejtnim",
të zhytemi prap në pellgun e mjerimit
që të vajtojmë prap kangën e trishtimit,
kangën monotone, pa shpirt, të sklavnis -
të jem' një thumb i ngulun ndër trutë e njerzis.
Na të birtë e shekullit të ri,
me hovin ton e të ndezun peshë,
ndër lufta të reja kemi m'u ndeshë
dhe për fitore kem' me ra fli.

Jusuf Gërvalla

Skena nga jeta e fshatit

dritarja e avulluar semaveri i çajit edhe vjeshtë
i tillë i lirë rrethuar me sendet që vjetrohen
përmbi rafte ftonj një plakë si pikturë
a nuk qenka vallë krejt zjarri një trillim
bien gjethet e në kopsht femra kotet në luhajë
me goditje të rënda imagjinate me një botë prej letre
tek gjej ngushëllim mes sendesh që s'janë më
atje diku në botën time atje diku larg
eja përsëri netëve të vona si hije që sajon
pak frymë njeriu e pak dritë qiriri.

Nga memoaret e një shëtitësi

kur u ktheva nën pullazin tim mbuluar me kashtë
nën qepallat e lodhjes e të kohës botën
e në botë s'kish tjetër pos shkëlqim ari e qelqi
mbi rrashta e penda të larta zogj alumini
kish edhe uri edhe poetë edhe ujëvare në botë
kish njerëz prej druri e kafshë të buta kudo
kish edhe hieroglife dy fjalë dhe gjurmë që s'fshihen
kish lumenj të egër e fosile të lashta
mes muresh të trasha fshesa dhe minj.
TRE POET NË MËRGIM

Shaip BEQIRI

HARTA

E hap të mbyllurën në vete
Lëkurërrjepurën e thërrmuar
Perden time të ëndërrueshme
Dhe mbështillem sërish me të
Përmbi thika shkëmbinjsh \
Në detin që ndryhet i tëri
Ndër guaska klithmash e gjaku
Mes fushash e qiejsh të shkretë
Ku endet sall fija e ankthshme
E telit të pakëputur gjembor



LLAPI

Ta pashë fytyrën të gjymtuar
Në gjakun e mpiksur nën akull

Balli t`u ça ndër stuhi
Dhe çeli lulja jote e egër
Nga dheu i vet i shkretuar
Në hejbe ngashërimi ngarkuar

Toplica krahnezë të ngriu
Ra gjunjpërgjakur ujëvara jote
Ah përgjithmonë t`u zhbi Veriu

Mbete një pellg i rrafshuar
Përjashta duke u fashitur
Me mllefin tënd përbrenda
Një xixë kujtimi e pafikur

Të lashë mbi gulfa gjaku
Të zemrës së copëtuar në flakë



FLAMURI

E kisha një atdhe me lecka
Një atdhe si askush tjetër

E mbaja gjithë në zemër
Thellë ma prenë me thikë

Ndonjëherë ma vrisnin
Dhe më ngjallej sërish

E kisha edhe një flamur
Që e mbaja në gjysmështizë

Tash e vë në majë të gjuhës
Shpirtin e shenjës së mirë

Nga libri ”Eklipsi i gjakut




Gëzim AJGERAJ

KOLORITI I IKJES

Në pikturën e ikjeve
vijat kanë kolorite të çuditshme
Mbi akuarelin gjeografive tona

Ato ranë mbi pikturën e udhëve
Jo vetëm si ikje e moçme kur atdheut
e ngarkuam strajcën e ëndrrave
e e lamë dorës barbarit të veriut

S`ishte vetëm ikja për ta shpëtuar kokën
nga tehu barbar

Me mallin ngarkuam dhe ëndrrat në xhep
e atdheun e mbyllëm në kullën e mendimit

Dhe me etjen e ëndrrave të mashtrimit
Nënshkruam fletëve të harrimit

Gjithçka u zbehë mbi me vjeshtën e ikjeve
në pikturën surrealiste te trishtimit

Tani derdhen trishtueshëm ngjyrat e ikjeve
në detin e fletëve të harrimit

S'deshta t'i përziej ngjyrat e ikjeve
Ato erdhën e na gjetën mes pikturës së udhëve

6 korrik 2005, Zvicër

UDHËT E PËRMALLIMIT

Je mbushur plotë mall zemra ime
Udhët e kthimet na presin
E nesërmja mos të na gjej ikjeve
Me zjarrminë e alpeve

Biem e zgjohemi plot mall
Dhe bukën hamë mallëngjimit
Pas mbathcave dua të ngjitem një ditë
Robëri zhuritëse është kjo

Se një ditë pa tjetër dhe ne do të ikim
Mallkimit s'do të dergjemi për jetë
Përtej shtatëdhjetë e shtatë bjeshkëve na pret malli
Ah ç'na dogje largësi

Udhët larg ç'na harruan
Si zog i humbur në shkretëtirë
Pa qiellin e lirë që aq shumë e donë
Ç'zjarr malli digjet mbi ty

Zvicër, 1 qershor 2005

Brahim AVDYLI
MARR NJË GRUSHT DHE
Marr një grusht dhe Kosove
e përqafoj si fëmijën
butësisht e plot mall!

I flas si njeriut tim
sepse ma zgjon hijen e atyre që ranë
duke e mbrojtur,

atyre që ndërruan jetë
duke mbjellë në te
bimën e shpresës për të nesërmen!

Kur më flet,
më flet me gjuhën e djersës dhe gjakut
të etërve që mbuluan
eshtrat me te;

me gjuhën e bimëve
dhe çdo gjëje që rritet
me thërrmijat e tij...

ndaj i përkulem si hyjniut
sepse është pjesë e altarit më të shenjtë!

Ah, sa mall të mbaj midis grushteve
dheun për të cili jetoj e marr frymë,

dheun për të cilin derdha lot,
për të cilin mund të vdes
në çdo kohë-

brumin dhe plafin tim të përjetshëm!
Morinë, 1998


PËSHPËRITJET
E NJË GJETHI TË THARË

Vështirë pranoj të zverdhem nga gjelbërimi
kur më soset fryma e ditëve të mia

duke kulluar ajrin dhe fshirë hapësirën
nga thërrmijat e imta të vdekjes
ngjyra më shpenzohet ngadalë e padiktuar
me atë gjoll murtaje në zemër...

Sa lehtë më shkëput dora e kohës
e m'lëshon përtej kujdesit të vet
mbi tokën e lagur të dhembjeve,

prapë u rri te këmbët degëve të mia
nën dëborën e heshtjes e rrëketë e pikëllimit
dhe pleh i bëhem trungut kryelartë

për t'ia ushqyer blerimin e stinëve që vijnë!



3 Tregime të shkurtra

NJË CAPUÇINO NË TREVIZO

(Pas një udhëtimi)

Dita kishte ikur mes një udhëtimi të gjatë. Përmes alpeve tani më i stërlodhur, patëm hyrë në qytetin e Trevizos.
Në ç'ditar t'i shkruaja peizazhet e bukura të atij udhëtimi, dyshoj se nuk mund t'i qëndrojë besnik fjala objektivit të fotokamerës.
Megjithatë në mbrëmje do t'i ndaj përshtypjet në letrën e bardhë.
Me pikat e para të territ, mbrëmja e tetorit që numëronte dyzetetetë orët e fundit, na priti në qendrën e qytetit.
Tamam atyre çasteve m'u kujtuan ish-miqtë dhe mikeshat e braktisura të internetit. Herë si emra, e herë si nofka që i ngjasonin "Mullinjve të erës".
Një miqësi, e shuar dikur. Ca pëllumba të bardhë ngriheshin e uleshin mbi qytet. Fluturimi i tyre i ngjasonte një lëmshi që herë zemërohej e mbështillej qiellit, e herë qetësohej e i frynte figurave të paqes.
M'u kujtua "Metafora", miqtë e mi gjithandej: në Prishtinë, Tiranë, Bruksel... Është një histori e moçme, një plagë që herë pas here hapet.
Ta shkruaj, kërkon kohë, t'ia them shkurt, u hyj në hak miqve. Ata më bukur i thanë vetë. Nuk kamë kohë tani, - i thashë vetes.
M'u kujtuan: Flo-Arti, Floripressi, e Albsiti, miqtë e mi të shtrenjtë:( I.P, F.B e E.Sh), një ndjenjë për t'i përshëndetur më trazoi.
Një përshëndetje nga Trevise dhe lodhja për një kafe Capuçino me ftonte në qetësim. Qyteti ishte mbushur plot drita, ndërsa reklamat e picerive me bollëk në ketë qytet na ftonin gjithandej përtej kryqëzimit të rrugëve.
Capuçinon e piva bashkë me pelinin e një mundi të kotë e mosmirënjohës që e pata derdhur diku në një recension.
Mallkova sinqeritetin tim që ia falja gjithkujt dhe ika. Të paktën t'ua shkruaja një letër miqve a vetes një si ngushëllim.
Internet-kafe dhe pronari i saj Marokien , na pritën brenda një lokali të çrregulluar telefonash dhe dy kompjuterë të vjetruar në njërin qoshk. Kërkova leje për përdorimin e internetit, por nuk e mora atë.
Duhet të jeni i regjistruar, më tha Marokieni - zbatojmë ligjin e “antiterrorizmit”. Qenkan bërë të huajt ta mbrojnë Italinë nga terrorizmi! - O zot, pëshpërita me vete, - ma kujtoi Zvicrën, majën e sigurisë dhe demokracisë së shteteve të botës.
Diç si pëshpërimë, mu bë atyre çasteve. Miqtë e mi në Prishtinë e Bruksel, të më falni, - ligji për “antiterrorizëm” ma ndaloi përshëndetjen me ju.
Bashkë me zonjën time F. u kthyem në veturë dhe po pritnim.
Një zë nga jashtë na thirri: - Mirë se erdhe bacë, - u dëgjua një urim. Ishin: Flamuri, Fadili, Bajrami e Esati, që kishin dalë të pritnin, por jo edhe ish-mikeshat e pendës të trembura nga hija e vet.

Trevizo / Venecia – Itali, 29,30.10.2005

LULET PËRSKAJ RRUGËS

(Shokut tim të fëmijërisë; H. M)

Një tufë me lule përskaj rrugës, m'i trazoi dhembjet. Në një cep të rrugës që çon nga qyteti P. në drejtim të kufirit me atdheun, jo shumë larg rrjedhës së Lumëbardhit ku ngjitet me Drinin, një emër i skalitur mbi gur dhe një tufë me lule aty pranë, më ndalën në udhëtimin tim me makinë. Kujtimet më kthyen në bankat e shkollës. Ç'nuk do të bëja që atyre kujtimeve të fëmijërisë të mos u shtohej kjo dhembje e sotme. Mu në ato çaste kur mbi gurin e mermertë e lexova emrin H..., m'u kujtua shoku im që ka ikur përpara kohe nga kjo botë. Kujtimet dhe dhembja nisën të përzihen bashkë. Muza e dhembjes më ngacmoi. T'i ndrydh brenda meje, janë bërë shumë ato, t'i lë për një herë tjetër, vetëm sa më rëndojnë këtij udhëtimi. Do t'i shpalos bashkë me dhembjet në një vend. Aty përskaj rrugës, nëpër fijet e barit të pranverës përreth gurit të mbuluar me lule, nis dhembja. Erërat e kujtimeve më shpien në vogëlinë e hershme kur luanim si fëmijë në lagje. Mblidhnim qershi se kush do t'i gjente kalaveshët më të mirë për vesh. Shkokëlonim si zogj mbi një kalavesh rrushi e i këndonim këngë atdheut. U rritëm bashkë, unë me prind, e pa të diku larg në mërgim, e ai jetim pa babanë. Me duart e skamjes e të mjerimit rrita e tij. Në Abetare bashkë mësuam ABC-ën, Lulin e vocërr e lexonim për ditë. Edhe karrigen shpesh e ndanim përgjysmë. Ia matnim rritën e njëri tjetrit. Vetëm studimet na ndanë por jo edhe udhët e mërgimit që na vodhën të dyve. T'i shkruaj të gjitha, dhembja është trazuar e po më mashtron. Ajo veç se po shtohet. Nuk më besohet se shoku imë H. M. aksidentalisht të ketë ikur kaq shpejt nga ne, të paktën pa një lamtumirë. Ndjehem i trishtuar, loti po më tradhton. Kujtimet nuk mund t'i shfletoj më. Ato ishin ngurtësuar mbi gur. Syve nuk kisha dëshirë t'u besoja më. Është portreti i tij, apo guri po më mashtron. Buzëqeshja ishte ngurtësuar mbi pllakën e gurtë dhe po heshtte. Përskaj një tufë me lule mbi lëndinën e bleruar. Një çast i dhembshëm që nuk di si ta shpjegoj dot të tërin. Provova ta marr veten, por ato çaste më përplasën shpatit të bleruar mbi rrugë. Nuk e di, vërtet nuk di si u gjenda atyre çasteve. Megjithatë, e ngushëllova veten: vdekja vjen gjithmonë e papritur. Ajo na mbetet përherë si plagë ndër ne. Zbrita poshtë rrugës dhe në ato çaste m'u kujtua Migjeni, vëllai i dy motrave jetime, pasardhëset e shokut tim, një çlirim nga dhembja e ndjeva në shpirt.

Prizren, verë 2004

PAMJE E VERDHË

Sapo e porosita kafenë e mëngjesit, erdhi lypësi i vogël. Në njërin skaj të Shatërvanit të qytetit ku isha ulur , jo shumë larg kroit, një dorë e zgjatur kërkonte lëmoshë. Kurrë s'do të kisha pirë kafe, vetëm të mos ta shihja atë dhembje të njomë. Atij çasti të mallkuar ta pija pikëllimin e asaj pamje të verdhë, skish gjë më keq. Pikërisht atyre çasteve, rashë në amullinë e vargjeve Migjeniane që nisën të rrjedhin një nga një. Është një ndjenjë e dhimbshme kur i kujton; "Kafshatë që s'kapërdihet asht, or vlla, mjerimi, kafshatë që të mbetë në fyt edhe të zë trishtimi, kur sheh ftyra të zbeta edhe sy t’jeshilta, që t'shikojnë si hije dhe shtrijnë duert e mpita, edhe ashtu të shtrime mbrapa teje mbesin, të tan jetën e vet derisa të vdesin". Është ndjenjë e dhimbshme, t'i përjetosh ato, aq më e dhimbshme t'i përjetosh. Një përjetim i atyre çasteve, është një zgjim i dhimbshëm. Ndjenja humane që kurrë s'më kishte munguar nis e zgjohet. O zot! - thashë me vete. Një dorë e vogël që kërkon mëshirën e lëmoshës, i gëzohet humanizmit. Në tavolinë isha fill i vetëm. Kafeneja gumëzhinte bashkë me njerëzit që kalonin rrugëve të qytetit. Përtej, vitrina të mbytura në shkëlqimin e arit. Zhurma makinash që shpojnë kupën e qiellit dhe këngët e muzikës pa nota. Xhami e kisha, që ftojnë njerëzit në lutje. Në këtë farë përzierje kisha humbur i tëri. Shfletova gazetën ta mashtroja veten me gënjeshtrat e politikës, por më dhembnin sytë. Se si më ngelën ata sy të vegjël me atë fytyrë të verdhë e thatake dhe ajo dorë e vogël e zgjatur, brenda kujtesës sime, nuk mund të qetësohesha. Doja të shkruaja diç, por dora nuk më bënte. Lypësi i vogël, që shkonte tavolinë më tavolinë, ma vodhi disponimin e asaj dite. Pamja e tij e zbehtë më tërhiqte gjithandej nga shkonte. Çastet ishin ngrirë brenda dhembjes dhe zemërimit për kohën brenda së cilës përpëlitemi. Dhembja më kishte zbehur të tërin. Kafenë e piva bashkë me pelinin e asaj dite plot verdhësi.

Prizren, gusht 2005

Iljaz PROKSHI: LIRIKA

Më duaj, mos më duaj

Meditim pas një udhëtimi

Kush jam unë për të pritur gjithnjë
Një copë liri po aq të vrarë
Unë që tash e dy mijë vjet udhëtoj
Me sagën e pikëlluar
I përbuzur dhe i humbur nëpër botë

Në fotografi: kombi shqiptar në formën
e trëndafilave

Te Shatërvani

Vetmitar i përbotshëm lagur në shi
Kur rri pranë këtij shatërvani
Më ikin pasionet ngadalë
Këtu në qytetin historik
Mistika rri sall maraz

Përse s’jam përherë pranë tij
Për t’i përqeshur lavdëruesit e marrë
E Lumëbardhi ecën
Pret t’ia them një romance
Të dashurës t’i dhuroj trëndafila
Majë Kalasë me kantatë lirie
Të mos humbas si Sizifi

Nganjëherë të afrohesha
Për të ikur përgjithmonë nga shqetësimet

Qyqavica

Asgjë s’është harruar
Kanë ikur korbat para syve të mi

As koha e mjegullt nuk është më
As besojnë se Trimi është kthyer
Me një ferman si Skënderbeu
T’ia japë Adem Jasharit
Para kullës të ndodhë betimi

Rrugëve kryq pëshpëritin
Shtëpitë akoma digjen
Kohë më kohë diçka ikën

Ujë dua të pi si në Epir
Krojeve të Qyqavicës

Ndryshimi absurd mund vdekjen
Tek mbesin vetëm iluzionet
Atdheu im s’më vret

Dhe martirët janë të shenjtë

Gjiri i Artës

Iliria po tkurret
E dashura ime më ngjitet krahëve

Përgjërimi më djeg përgjithnjë
Sesi m’i përbuzin të parët e mi
Të shpërngulur verë e dimër

Kopshtet lënë bosh
si hëna pa yje në qiell
Joni mjerisht sonte përzihet me dallgë
Gjarpri m’i kafshon plagët

Mbi Gjirin e Artës
Digjen ëndrrat e kobshme
Të Bubulinës

Gji i egër dhe grua e bukur
Asgjë s’doli nga mallkimi i atdheut

Kënga e liqenit të Pogradecit

Nositë të butë të egër me zëra ritmikë
S’lenin në heshtje as Lasgushin
Dhe unë për çdo ditë lundroj
në mendime si Erosi
Të zhbëj intrigat e botës melankolike
Në këtë rrugë hënore
Duke shkelur bregut spërkatur nga valët
Më ringjallen kujtime të së shkuarës
pa helm të bëj një puthje reale
jo si në përrallat e 1001-ve
Dhe kur dielli ndrit mbi liqe
Kufiri zhduket nga dashnorët e arratisur
Besojnë se zgjohen me pasion

Për të përmbysur trishtimin e ëndrrës
Me lot të shkrirë qesha si i çmendur

FLORI BRUQI

1. SONTE KA DRITË

(Fragment poeme për Bellenë e Deçanit)

Bellenë e kafshoi Terri
Terri i netëve me borë
Nga Drita e Elektrikut
Hijet janë tmerruar
Tek ngjiten bellagjorët
Thepave me borë

Fryjnë erërat majave
Telat e elektrikut
Të Kozhnjerit të Deçanit
Si një Hidrocentral vigan
Bellagjorët lavdërojnë
Dritën e Agimit

Bora s’lë të shohim
Çatitë…
Bredhat e bardhë
Dhe bellagjorët e gjorë
S’ndjejnë dot lëvizjen
E Dimrit të madh 2005
Borën që shkrin
Dhe bie në qepallat tona

Nga të ftohtët
Pikojnë
Në mollëzat tona
Lot rrëke
Bukuria e bardhë
Shtegun dëfton

Sonte jemi me ta
Sonte…
Bellagjorët e vegjël
Trokasin në stane
Sonte motrat bellagjore
Këndojnë këngët
Urime Gëzuar Urime 2005!

Mbi
Shtyllat e Dritës Elektrike
Pareshtur bie borë
Shkëlqejnë
Fijet e akullit
Strehëve të stanit

Sajat rrëshqasin
Fëmijët bellagjorë
Lozin me toptha bore
Dhe Belleja
Prapë në muzg
Dritat përpëliten varg
Belleja fole Shqiponjash
Ngritur mbi shkëmb
Lumi i Bardhë i Deçanit
Lumëmadhi i rrjedh nën këmbë

Fryjnë murlanët
Nëpër telat Dritë
Të Florim Krasniqit nga Amerika
Si një daulle vigane
Jehon poezia…

Shkrimtari ynë i madh
-Mark Krasniqi
Lavdëron
Të djeshmen
Të sotmen e Bellesë
E bora
S’ na lë
T’i shohim çatitë
Ata ndjejnë
Se nën to s’lëviz Dimri i madh
Të pagjumët
Dhe bellagjorët
I përshëndet Qielli dhe Dielli…


Anton Pashku,

Rilindja. Prishtinë, 1990. Fq. 7-12

Fragment nga romani "OH" i Anton Pashkut

KUR U KTHEVA, me nder me thanë, prej nevojtores, ku për pak nuk më zuri gjumi, e ndoshta dhe do të më zinte, e besa dhe do ta bëja një sy gjumë të rrastë sikur të çlirohesha mirë dhe sikur duqi i cigares të mos m'i kishte djegur gishtat, u ndala para pasqyrës ku, tue i pa qyrat e jargët që më kishin ardhë deri te thembrat e kambëve dhe tue i pre me kujdesin ma të madh me gërshanët që vizllojshin, së paku mue më dukej se i prejsha me gërshanët që vizllojshin aqë shumë, sa m'i lëbyrshin sytë, m'u kujtue se kisha harrue ta lëshoj ujin për ta shpërla nevojtoren. M'u desht të kthehem përsëri në nevojtore per ta lëshue ujin dhe për ta ndëgjue vrushkullin e tij, për ta ndëgjue zhumhurin e vrushkullit të ujit që ra rrëmbyeshëm e treti në kanal pa marre gja me vete. Dhe s'kishte ç'të mirrte kur unë, me gjasë, po ha vetëm gjana që po me bajne kaps nga disa dite rresht. Kurse tue vojtë ne nevojtore per të dyten herë dhe tue u kthye përseri te pasqyra, per pak nuk u rrëxova: rreth meje, kahmos rreth meje, kishte rriska vizllimash, në te cilat mirrsha ne thue; çudë, s'i kisha pasë pre qyrrat e jargët, po ç'kisha pasë pre vizllimen e gërshanëve dhe, në vend se qyrrat e jargët, nuk di ku i kisha trete gershanet, kështu që tashti m'u desht qe jarget e qyrrat t'i pres me copat e vizllimave të gërshaneve. Dhe, keshtu, pak i lehtuem, tue qendrue bukur mirë para pasqyrës, e krova sjetulIën që më digjte nga djersa ( disa here me radhë u mora ere gishtave, te cilët nuk ishin te mermë, por as te ndohtun nga ndonji gja qe tash do te kundërmonte rande), mandej shikimi m'u ndal në kerthize, nuk di pse m'u ndal aty dhe pse e shikova aqë gjatë kerthizen time, mandej e nxora gjuhën, gjithashtu nuk di pse e xora gjuhën dhe pse me te përpiqesha me e lëpi mjekrën e, nganjihere, dhe majën e hundës sime. Kurse ma vonë, në pasqyrë, i pashë dejt e mufatun te qafës sime dhe sytë që i zgurdullojsha gjithnji e ma tepër padijtë pse po i zgurdullojsha aqë shumë; sytë e mi aqë shumë te zgurdulluem panë në pasqyrë gjunin e saj te bardhë, gashtën e gjunit të saj të bukur, gashtën e gjunit të femnës që tane ditën e lume, qe nga agu e deri më tash, e tash vetëm dhe nji grimë kohë na ndante prej muzgut, ndejti e shtrime ne shtrat pa e thanë asnji fjalë. Dikur u largova prej pasqyrës, tue krue edhe ma tutje sjetullën, dhe u ndala para akuariumit të vogël: dy peshq, që s'dukeshin as të mjerë e as të lumtun, as të hutuem e as të habitun, dy peshq, pra, rrijshin pezull dhe gati pa luejtë fare midis hapësinës së akuariumit të vogël, ndërsa peshku i trete, që kish disa pika të kuqrremta në trup, pika të kuqrremta që shiheshin aty këtu nëpër atë trup të vogël, lëvizte pajada poshtë e nalt nëpër akuarium. Mbasi shtrati më dukej si të ishte në fund të ndonji shkretine të paskajshme, e jo në dhomën e randueme nga heshtja që trazohej vetëm nga ofshamat e saj, ofshamat e rralla të asaj femne, ofshamat e lehta, por të gjata, që me dukeshin tepër të thekëshme, e s' dijsha pse më dukeshin aqë të thekëshme, që më cimbojshin, e s'dijsha pse dhe si më cimbojshin u shtrina në dysheme, ku kryet e palova afër. kambës së femnës që kish rrëshqitë e dalë jashtë shtratit. Vazhdova të shikoj akuariumin e vogel, ata dy peshqit qe rrijshin pezull dhe atë te tretin me disa pika të kuqrremta ne trup qe bridhte poshte e nalt nepër akuariumin e vogël; ato lëvizje të tij të pazashme m'i kujtuen valët, në të vërtetë lëvizjet e valëve të lehta të liqenit. Nuk di pse m'i kujtuan bash valët e atij liqeni. Njimend, nuk di pse m'i kujtuen, njimend s'di pse e kisha nxjerrë gjuhën dhe pse me atë gjuhë isha përpjekë me e lëpi mjekrën, madje edhe majën e hundës sime, dhe pse i kisha zgurdullue sytë kur qesh para pasqyrës, me ma pre, me ma pre thonin që tash, kështu po thonë, s'e kam (e pse bash thonin e jo gishtin, e pse bash gishtin e jo kambën, e pse bash tane kambën e jo tanë do ren, e pse bash tane doren e jo tane krahun, e pse bash tanë krahun e jo kërthizen, e pse bash kerthizen e jo qafën ose kryet, e pse bash thonin e gishtin dhe tanë kamben e doren bashkë me tanë krahun dhe kerthizen e qafën dhe kryet e jo bash qyrrat dhe jargët?), nuk di, jo, njimend nuk di, nuk di pse m'i kujtuen levizjet e valëve të lehta te liqenit, nuk di pse ma kujtuen liqenin, ah, liqenin e vogël artificial, faqen e zhubravitun të atij liqeni të vogel artificial. Ma kujtuen diten kur qeme, kur une e ajo qemë atje, ne atë liqe diku midis bjeshkëve. Ranën e imtë, atë pak ranë të imtë buzës së atij liqeni artificial. Heshtjen. Mandej, diellin. Dhe qiellin. Dhe gërshetat e rrezeve të diellit mbi ose në valë. Kaltërine e qiellit mbi ose ne valë. Më mirë: diellin në kupë të qiellit që, bashke ëe nji copë te madhe te qiellit, ish fundosë në liqe të vogël artificial. Dielli e qielli korkolliteshin në faqen e atij liqeni artificial, në faqen e zhubravitun të tij ku çdo gja përflakej: uji kallej e bahej prush ( pata ndezë nji cigare në nji gacë, të cilën e pata marrë nga ai prush i ujit). Mirëpo, nuk kallej vetëm uji; kallej dhe ajri. Ajri kallej dhe bahej hi ( gacën, me të cilën e pata ndezë cigaren, e pata futë në atë hi). Ai hi, që mue nuk më bante kurrfarë përshtypje, derdhej mbi liqenin e vogël artificial, mbi bjeshkët, mbi majat e bjeshkëve. Derdhej. Ai hi. Ai ajr që bahej hi. Derdhej. Madje edhe ajo, ulun pranë meje, zu me murmuritë:
- Eu, hi! . . . Eu, hi! . . . - tha dhe i shtriu duert, thuese priste të binte ai farë hini në ato duer të saj. Kurse duert e saj të shtrime dukeshin si dy lugë të shprazta.- Hi, po bie hi!
- Hi?! .. . Hi, hëm, hi?!
- Pse, a për ty, ky hi, s,asht ndodhi?
- Për mue asht krejt njisoj.
- Lehtë për ty, kur gishtat i ke pa thoj.
- Ti, moj ... - thashë dhe deshta t'i them dhe diç, por nji rreze dielli ra, u thye dhe vdiq mbi ose në valë, në kurrizin e nji vale të liqenit të vogël artificial. E kur ajo rreze dielli ra, u thye dhe vdiq mbi ose në valë, heshtjen mbi liqenin artificial e coptoi nji pingrimë e shkurtë, por e shqerun, e nji zogu. E lypa me shikim, u përpoqa me e pa atë zog, por nuk e pashë. Njimend, më bahej se i ndëgjojsha flatrat, më bahej se e ndëgjojsha fërfërimën e flatrave të atij farë zogu, por ai farë zogu nuk shihej askund. Pastaj, përsëri, ra nji heshtje e randë, të cilën, tash, rrekej për ta trazue nji gjinkllë e strukun diku në nji shqopë, mbrapa nesh. Kurse unë vazhdova me e soditë liqenin e vogël artificial. Pashë se mbi ose në valët e tij aty këtu, vdisnin edhe rreze të tjera të diellit. Para se të vdisnin e të vorroseshin në thellësitë e liqenit,gërshetat e rrezeve të diellit vizllojshin si vistra xherdanësh. Vizllima e tyne e mbramë shpërndahej në të katër anët e liqenit artificial. Por, nganjëherë, nuk dukeshin si vistra xherdanësh; më bahej sikur para syve nuk i kisha rrezet, po diç që i ngjante eshtnave të skeleteve të coptuem, eshtnave të shpërlamë mirë e mirë nga uji që tash vizllojshin në diellin e copën e qiellit që korkolliteshin në faqen e zhubravitun të liqenit. Madje, kur ndodhte të takoheshin valët, më bahej sikur ndëgjojsha edhe takarritjen e topitun të tyne. Mirëpo, ndodhte që të mos duken as si vistra xherdanësh, e as si eshtnat e skeleteve të coptuem që tash notojshin mbi ose në valët e liqenit. Kur nuk dukeshin as si vistra xherdanësh dhe as si eshtna të skeleteve të coptuem, më bahej se para syve kisha nji vistër peshqish që kishin dhanë shpirt dhe, tash, barku i tyne i bardhë përkundej mbi valë. Kështu, unë nuk dijsha ç'ishte ajo që vizllonte në diellin dhe në copën e qiellit që korko lliteshin në faqen e zhubravitun të liqenit. Por edhe sikur të dijsha, asgja nuk do të më shqetësonte. Për mue ishte krejt njisoj a vizllonte ky apo ai send.
- Shëndosh kryet, - thashë, madje, se kapuça kemi mjaft!
- Mirë, - tha ajo, - por ç'me ba kur po laknisen fort shpejt?
- Paj, i ndërrojmë..
(vazhdon)
RECENSION

Vjosë Karanezi, "S'më la koha të bëhem kohë", Poezi, Botoi "Fidani", Prizren, 2005

Vetë jeta brenda së cilës përpëlitemi, ecim, lëmë gjurmë, është një kohë, është një kronikë. Se sa e perceptojmë atë dhe si e perceptojmë, janë shumë faktorë që e rrethojnë njeriun tanë, në këtë rast edhe poeteshën e re, Vjosë Karanezin. Ajo bashkëjeton me këtë kohë, e percepton atë nga bota e saj dhe përmes fjalës së saj, koha vjen e bëhet varg. Janë ngacmimet e brendshme emocionale të cilat kthehen në metafora dhe si të tilla ato sot vijnë përpara nesh. Këto ngacmime të brendshme emocionale, patjetër se janë lindur, ushqyer e rritur brenda saj. Pra, ato janë bërë pjesë dhe mishërim, që patjetër kanë ndikuar edhe faktorë që e rrethojnë njeriun tonë. Po të kthehemi tek kapitulli i fundit i librit: "Ju që mbollët dashuri në poezinë time", frymëzimi do të na dalë nga rrënjët, rrethi, njerëzit pranë saj, dashuria,koha... E gjithë kjo dashuri, bëhet varg dhe hyn në lirikë si një metaforë e cila rrezaton dritë; "Mbi të gjitha, unë humbësi i kohës", është lirika e cila vjen, hyn në kohë si pendim, për atë që ndonjëherë mund edhe të mos jetë sjellë brenda konditave të kohës. Vjenë si liri e zgjeruar brenda pjekurisë së moshës, vetëdijesimit personal, rrethit dhe faktorëve tjerë, që nganjëherë na i sjell koha. Pra, shpeshherë na ndodh që të jemi vetëm fiziku i kohës, por që më vonë do ta kuptojmë se kemi qenë edhe jashtë rrjedhës së saj. Ky definim në perceptimin poetik të poeteshës, na vjen si kotësi e së kaluarës dhe, pritja bëhet e padurueshme, sa që hyn edhe në varg; "deri kur", fq. 4, pra bëhet poezi, të paktën sa për ta qetësuar shpirtin e trazuar. Perceptimi i kohës kap dimensionet e akceptimeve nga këndi i poetit. Pra, kalohet në një perceptim më të gjallë, për të qenë vigjilente edhe me kohën brenda së cilës hapërojmë. I gjithë ky perceptim, kjo bredhje nëpër kohë, është një udhëtim që shkrihet në varg. Dhe ky bashkëpërjetim me kohën, me njerëzit, ushqehet me dashurinë e poeteshës, dashuri e cila doemos kalon nëpër labirintet e kohës. Është e patjetërsueshme se poetesha ia del t'i tejkalojë labirintet e kohës, i beson vetes, fjalës dhe këtë besim ajo kërkon ta shpërndajë përmes vargut. Në këtë rast lirika bëhet thirrje, apel për besim, duke e larguar pesimizmin që mundë të shoqërojë moshën, rininë. Pra, është mosha që e shoqërojnë ndjenjat, dashuria, shqetësimet, ka grindje, heshtje kësaj kohe, ndarje, gabime kërkim falje, deri në kërkim të një qetësie pse të mos themi shpresuese. I gjithë ky udhëtim me kohën bëhet varg, lirikë që rrallë herë shkruhet për të, sidomos nga gjinia femërore. Është guxim, pse të mos themi se vetë jeta është një varg që diku fillon dhe rrjedh rrjedhshëm me kohën. Është dashuria që e ushqen atë, i jep shpresë, motiv, nxitje për ecje përpara. Nuk folëm për stilin, gjuhën, vargu, strukturën dhe shumë elemente tjera që e përbëjnë vargun, por mendojmë se modestia është shumë e arsyeshme për librat e parë.
Gëzim Ajgeraj, Prizren, korrik 2005


NË RRUGËN E ARTIT

Udhëtimi në rrugën e artit është udhëtim me diellin. Nëse dielli ka arritur të na ndriçojë e të ngrohë botën, t'i shtojë jetë e ta zhvillojë në vazhdimësi, shkrimtari ka misionin e shenjtë që këtë në vazhdimësi ta edukojë, t'i shpalosë rrugën e dritës andej nga shkëlqen dielli. Dhe kjo ecje në kohë, nuk edukohet duke treguar përralla gjumi, duke ia bërë udhëtimin parajsë, pa qoftë edhe një metaforë sepse vetë udhëtimi nëpër ëndrrën jetë, është një metaforë.
Nëse si shkrimtar nuk ia ke arritur ta tregosh rrezen e parë të diellit nëpër vazhdimësinë kohë, beteja e misionit tuaj ka dështuar. Dhe duke pasur parasysh këtë vazhdimësi kohë që shpeshherë ka qenë e hazdisur, ajo e ka përbirë autorin. Sepse, kjo hasdisje e ka luftuar gjithmonë shkrimtarin, por jo gjithmonë njësoj për secilin. Kështu, duke qenë vazhdimësia kohë më dinake se krijuesi, për disa krijues ka qenë vdekësore, për disa të tjerë rënie e zakonshme. Me një fjalë,. nuk ka shkrimtarë që nuk ka rënë në kurthin e saj. Ndërsa, për të tillët që kanë qenë përsiatja e vetvetes, ka qenë rënie më e ëmbël. Kësisoj, përkushtimi me vetëdije të plotë në letërsi është një vrap i pandërprerë në hapin me diellin. Rëniet e saj nisin vrapit të dritës për ta kapur atë rrezen e parë, për të cilën shumë herë duhet të flijohet nga vetvetja. I gjithë synimi i pendës së shkrimtarit, është ta kapë shkëlqimin e diellit, sepse nga aty do të marrë dritë vazhdimësia kohë. Dhe, nëse ia ka arritur ta zërë rrezen e parë, ai ka triumfuar që t'i paraprijë vazhdimësisë së edukimit të kohës.

Zvicër, 16.11.2005

PËRSE LITERATURA?

Një pyetje shumë komplekse, përgjigjja e së cilës përditë ma përpin një pjesë të jetës, është një ngacmim i brendshëm, që pasqyrimin mbi botën e zgjon përmes kujtesës dhe fantazisë dhe e pasqyron tek njerëzit tjerë. Ajo e zgjon dhe i ndërmjetëson kujtesën e të panjohurës për njerëzit, për botën tjetër. Mjafton që ajo ta ngacmojë kujtesën tuaj, e cila do të zgjohet si një fantazi brendapërbrenda idesë që e kërkon dritën. Dhe kudo horizonteve të asaj fantazie, lindin idetë që patjetër do të jenë të leverdishme për ngacmimin e mendjes dhe shpirtit. Brenda arkivit të saj, ruhet misteri i ngacmimit të fantazisë dhe mendjes së njeriut.

Zvicër, 3.10.2005

Metafora: Editorial i poetit (del çdo tre muaj); Redaktor: Gëzim Ajgeraj; Këshilli editues: Iljaz Prokshi, shkrimtar (Prishtinë), Flori Bruqi, publicist e shkrimtar (Prishtinë), Engjëll Shehu, poet (Belgjikë – Tiranë); Lektor: Ilam Berisha; Adresa: Gëzim Ajgeraj, Statsstr. 111, 9472 Grabs, Zvicër, tel: ++41. 81 74 035 74, Adresa në Kosovë: Ilam Berisha, Prizren.

Albumi i UÇK-së

ZJARR NË VËRRI, ZJARR NË JESHKOVË

Vendosja e Bashkim Sukës në Jeshkovë pati rëndësi të shumëfishtë strategjike, operative e logjistike, sepse në këtë katund kishte përkrahje të madhe Ushtria Çlirimtare e Kosovës. Në Jeshkovë vepronin "Djemtë e Vërrinit" të cilët përherë e kishin përkrahjen dhe mbështetjen e vërrinasve. Bashkim Suka, këtu shkëlqeu me heroizëm e trimëri në Betejën e Korrikut, ndërsa në luftimet e shtatorit të vitit 1998 mbeti një emër i paharrueshëm për vërrinasit dhe për Njësitin Special.

Bashkim Suka (2 shkurt 1979 - 11 mars 1999)

Beteja e Vërrinit
Prof. Dr. Sabahudin Cena

Beteja e Vërrinit mbetet beteja më e përgjakshme që do të shënohet në faqet më të arta të historisë të Luftës së Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, ku me turp u thyen paramilitarët, policët dhe ushtarët e "Divizionit të Turpit" i cili marshonte përherë prej Prizrenit dhe pas disfatave që pësonte, hakmerrej mbi popullatën e pafajshme civile në Vërri, në Anadrin e në tërë Kosovën martire. Njëri prej dëshmorëve të rënë në këtë betejë të kënduar edhe në rapsoditë tona, është dëshmori Bashkim Ismajl Suka. Bashkim Suka, i biri i Ismajlit të Sukajve të Bllacës heroike dhe i Halimes, bijë e Cakajve të Budakovës legjendare, i vëllai i Florisë, i Muhametit, i Avniut dhe i Abdylit, është i lindur më 2 shkurt të vitit 1979 në Prizren, në lagjen e "Trimave", në lagjen ku mbinë filizat e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës. Dëshmori i kombit Bashkim Suka, shkollën fillore e mbaroi në vendlindje, në Prizrenin e Abdyl Frashërit e të Tahir Sinanit. Po këtu vazhdoi shkollën e mesme duke i vijuar mësimet në departamentin teknik, dega për automekanik pranë Shkollës së Mesme Teknike "Gani Qafdërbasha" të Prizrenit. Gjatë shkollimit dhe ushtrimeve për këtë degë të zejtarisë, lidhet me Lëvizjen Popullore, Frontin e Rezistencës Kombëtare, Grupi Ilegal i Tusuzit, njëra prej lagjeve ku me kohë zuri të farkohej krijimi i instrumentit të forcës. Kështu, më 1990, nëpërmjet dajës Islam Caka, veprimtar i shquar, takohet me Nasimi Elshanin e Nagacit të Anadrinit e më vonë lidhet me Xhevat Berishën, Salajdin Brahën, Ismajl Kryeziun, Elbasan Shoshajn e Mursel Osmanajn, dëshmorë të kombit, përkatësisht luftëtarë të lirisë dhe kështu, dëshmori Bashkim Suka kyçet në veprimtarinë ilegale që kishte lëshuar flatra nëpër Prizren e veçanërisht pas rënies së dëshmorit Xhemali Berisha, profesor, poet dhe intelektual i shquar. Në janarin e vitit 1990, Bashkim Suka kishte marrë pjesë edhe në demonstratat e Krushës së Madhe dhe në shënimet e përvjetorëve të parë nëpër fshatrat e Anadrinit për dëshmorët: Nesimi Elshani, Agron Fetahu, Halim Hoti e Hilmi Krasniqi, ndërsa në fshatin Shirokë të Therandës për dëshmorin Besim Ndreca. I tërë gjiri familjar i Ismajl Sukës ndiqej në çdo hap e veçanërisht në fokus të pushtetit serb u bë veprimtaria e të birit Bashkim; i ndjekur, i rrahur dhe i maltretuar, por i shpëtoi burgosjes dhe kështu me të afërmit e tij në Bllacën legjendare vazhdoi veprimtarinë e vet deri më 1997. Pas këtij viti zë ta vizitojë Drenasin dhe të qëndrojë nëpër fshatrat: Krojmir, Shalë e Kezharekë dhe kështu lidhet me ilegalen e Drenicës së Adem Jasharit.
Heroizmi i "Djemve të Jeshkovës"

Në maj të vitit 1998, me rastin e rënies heroike të dëshmorëve: Përparim Thaçi, Fehim Gashi e Sakip Bellaqa, merr detyra shumë të rëndësishme për shtrirjen e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës dhe gjendet në formacionin e Shtabit Operativ Lokal për Vërrinin e Prizrenit në Jeshkovë. Menjëherë edhe i fillon stërvitjet ushtarake dhe ndihmon në forcimin e sektorit të logjistikës. Pas kryerjes së stërvitjeve, inkuadrohet për veprimtari në Skuadrën e Policisë Ushtarake e më vonë emërohet komandant skuadre në Njësitin Special të Vërrinit, duke bashkëvepruar me shtyllat e rezistencës së armatosur në rajonin e Prizrenit si: Remzi Ademajn, Xhevat Berishën, Hysen Rexhepin, Fatmir Berishën, Ekrem Rexhën, Agim Shalën, të gjithë dëshmorë të kombit dhe me luftëtarët e lirisë si: Zafir Berisha, Islam Caka, Mursel Osmani, Naser Berisha, Xhemshit Krasniqi e Xhevit Berisha, Elbasan Shoshaj e Ismajl Kryeziu. Veprimtaria e këtillë e Bashkim Sukës ndikoi mbi pushtuesin serb dhe kolaboracionistët që të fokusohet edhe më shumë familja e Smajl Sukës në lagjen e "Trimave", prandaj edhe ia djegin shtëpinë. Vendosja e Bashkim Sukës në Jashkovë kishte rëndësi të shumëfishtë strategjike, operative e logjistike sepse në këtë fshat kishte përkrahje të madhe Ushtria Çlirimtare e Kosovës; në Jeshkovë vepronin "Djemtë e Vërrinit" të cilët përherë e kishin përkrahjen dhe mbështetjen e vërrinasve. Bashkim Suka, këtu shkëlqeu me heroizëm e trimëri në Betejën e Korrikut, ndërsa në luftimet e shtatorit të vitit 1998 mbeti një emër i paharrueshëm për vërrinasit dhe për Njësitin Special. Gjatë qëndrimit në fshatin Reti të Anadrinit shquhet si instruktor dhe luftëtar i betejave nëpër Lugjet e Qëndresës dhe gjendet në ballë të Brigadës 125 të Prizrenit e cila kultivonte traditën dhe amanetin e Remzi Ademajt - komandant Petrit Kodrës. Në luftimet e përgjakshme të zhvilluara në Jeshkovë, më 1 dhe 2 shtator të vitit 1998 plagosen rëndë Bashkim Suka dhe Fatmir Berisha. Në saje të përkujdesjes së madhe të dr. Bakiut, të motrave Shala dhe të motrës medicinave Melihate Hallaçi, plagët e kësaj beteje i mbijetoi Bashkim Suka ndërsa Përjetësinë e mori dëshmori i kombit Fatmir Berisha. Në orët mëngjesore të 11 marsit të vitit 1999, Jeshkovën legjendare e rrethojnë hordhitë e egra e barbare ushtarake, paramilitare e policore serbe. Me një arsenal të madh armatimi të të gjitha llojeve e kalibrave sulmohen dhe rrethohen pozicionet e Marsit në Jeshkovë e në Vërri me destinacion permanent Jeshkovën dhe shkatërrimin e Shtabit të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, të Zonës Operative të Pashtrikut të Brigadës 125 të Prizrenit. Kjo ishte ndër betejat më të ashpra sepse rreth 3 000 forca serbe, të shfrenuara e të çmendura - të përgatitur për masakra ndaj popullatës civile, vërsulen mbi rreth 30 luftëtarë të lirisë. Beteja zhvillohet në afërsi "bombë dore" dhe "fyt për fyti". Por luftëtarët e lirisë, të komanduar prej Hysen Rexhepit, dëshmor i Jeshkovës dhe luftëtarit Samedin Xhezairi, të njohur si komandant Hoxha, bëjnë rezistencë të pashoq duke u përballur sulmeve të hordhive të egërsuara e të dehura serboçetnike. Në këto luftime, më 11 mars të vitit 1999 së bashku me shokët e njësitit, merr Përjetësinë edhe dëshmori i kombit, Bashkim Ismajl Suka, komandant skuadre në Njësitin Special të Brigadës 125 të Prizrenit.
Përjetësia
Më 17 mars, luftëtarët e lirisë - dëshmorët e kombit që ranë më 11 mars në Jeshkovë varrosen në "Varrezat e Dëshmorëve" të Zonës Operative të Pashtrikut në fshatin Pagarushë. Kështu, në të mërkurën e 17 marsit, të mbuluar me dëborën e bardhë të pragut të pranverës si pranverat e Hysen Rexhepit, Hajdar Shalës, Ferid Susurit, Ymridin Çengajt, Hamit Thaçit, Tahir Gashit, Skënder Latifit, Alajdin Xhezairit, Besnik Kastratit e të Bashkim Sukës me shokët të cilëve ende nuk u dihen nishanet, nga Prizreni i Remzi Ademajt, kishin arritur nënat, motrat, etërit, vëllezërit dhe farefisi i madh prej viseve të ndryshme të Trojeve Etnike, për t'i përcjellë "Djemtë e Vërrinit" ashtu siç i renditi rapsodia popullore. Atë ditë, në muzgun e mbrëmjes, në fshatin Pagarushë u hapën varret për Dëshmorët e Vërrinit por edhe frymuan zemrat e krenarisë kombëtare e të qëndrimit burrëror të nënave, të motrave e të bashkëshorteve të cilat i forconin bonjakët e dëshmorëve që rrinin pranë arkivoleve të etërve të rënë Lugjeve të Jeshkovës e të sjellë në zemrën e Zonës së Lirë të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës - në Pagarushën e Malishevës. Bashkim Suka, djalosh kallushan, me flokë ngjyrë gështenje, i lindur dhe i rritur në një familje me tradita patriotike, humane e mikpritëse, edhe vetë ishte shumë human e tejet i vendosur. Përherë rrinte i buzëqeshur, i afërm si me shokët e lagjes ndërsa ishte çapkën-çuni e i këtillë mbeti edhe me bashkëluftëtarët. Kishte talent për art, veçanërisht për muzikë e shquhej edhe me shkathtësi për mekanikë precize. Vetë e pati punuar një pistoletë për qitje me një fishek dhe një pushkë gjuetie, që sot prindërit i ruajnë në koleksionin e kujtimeve për dëshmorin. Po këtu, në dhomën e pritjes gjendet edhe një fletore, ditar me fragmente nga jeta e luftëtarit Bashkim Suka, sot dëshmor i kombit, ndërsa nëna Halime ia ruan çiftelinë dhe një qafore me medaljon luftëtari. Të gjitha këto sajojnë një muzeum në miniaturë, e në krye të tyre qëndron një pano me portretet e "Djemve të Jeshkovës" që ranë më 11 mars të vitit 1999. Rënia e Njësitit Special të Brigadës 125 në Lugjet e Jeshkovës më 11 mars të vitit 1999 ishte një humbje e madhe për brigadën, për Zonën Operative të Pashtrikut dhe për Ushtrinë Çlirimtare të Kosovës, por pas marrjes së Përjetësisë të "Djemve të Vërrinit", kjo ushtri u bë edhe më e fortë sepse me turp u thye i tërë "Batalioni i Qyqeve" dhe "Divizioni i Turpit" të ushtrisë serbe të kazermuar në Prizrenin - Zemër të Shqiptarisë. Dëshmorit të kombit, Bashkim Sukaj dhe "Djemëve të Jeshkovës", mu në fshatin Jeshkovë, u është ngritur Lapidari i Përbashkët i cili do ta kujtojë Betejën e Jeshkovës, heroizmin e luftëtarëve të Vërrinit dhe legjendën për këtë epope të madhe.


Tregim
RËNIA E MËSUESIT MILITANT

Ilam BERISHA

(Ish kolegut tim të punës, mësuesit të popullit, Xhevat A. Berisha, që ra heroikisht më 1 shtator 1998 në katundin Lez)

Mësues i popullit e quanin. Mbi njëzet vjet nuk ishin pak për t'u mishëruar me popullin. Krahas punës si mësues, Xhevati, është marrë me veprimtari të shumta atdhetare dhe mëtim të vetmin kishte lirinë për popullin shqiptar dhe, sa më parë ta shohë të bashkuar. Kishte shpresë, dhe gjithmonë i bindur se fuqia e luftës për liri, qëndron dhe do ta gjejë atë në popull. Vitet e errëta të robërisë së atdheut që rridhnin, rëndonin gjithnjë e më tepër mbi shpatullat e Militantit. Sa e sa vite përpjekje, rrahje, burgosje e vrasje ndaj popullatës së shumëvuajtur. Dhe, të gjitha këto, qenë frymëzim për atdhetarin, për t'u kalitur me guxim e forcë për ta vënë veten në shërbim të çështjes madhore për çlirimin e atdheut. Pranvera e luftës që veç po fillonte, Xhevatin e gjeti nën pranga, në muret e errëta të burgut. Qe një plagë e rëndë kjo për të. Në shpirt i rëndonte brenga e mungesës që do ta ketë atdheu, shokët, malet. Prangave në duar, rëndonte terri i robërisë. Mbi trupin e tij, djalli vizatonte shkronjat e dhunës, ndërsa eshtrave, ndrydhte shpresën e dritës. Militanti qëndronte i pathyer. Dhe, ndodhi mrekullia! Shpresës së lirisë, që ende i therte eshtrave, i dha dritë-udhë e e ngjiti maleve. Pushka e priti varur në kullë, ndërsa shokët e pritën me zemra të hapura në male. Dita e ëndrrave të bardha, tashmë po fillonte për dasmën e madhe të lirisë.
Refren i tij, tashmë i njohur: Liria nuk vjen pa e kapur pushkën, veç u bë realitet. Tashmë me krah shqiponje dukej Xhevati.
A, erdhi dita? – u tha shokëve tek i përqafonte radhazi njërin pas tjetrit diku në male. Zemra e mësuesit rritej bashkë me filizat e atdheut, duke iu bashkuar rreshtave të lirisë.
Tashmë, ai mishërimi me popullin ndriçonte kudo. Djemtë më të mirë të atdheut, ngjiteshin rreshtave të lirisë që zgjateshin ditë për ditë, ndërsa maleve mbushullonin këngët e çlirimtarëve. Zona ku vepronte Xhevati me shokë, qe shpallur e lirë, ndërsa veprimet e mëtutjeshme bëheshin sipas urdhrave ushtarake nën drejtimin e Komandantit.
Lufta po vazhdonte. Shtatori për dituri të reja, do t'u mungojë fatosave të Vërrinit. Militanti, i është përveshur maleve, në ballë të pozicioneve duke u prirë shokëve drejt lirisë. Këto ditë, lumenj gjaku u derdhën në katundet e Vërrinit. Xhevati, në vend se të fillonte luftën për dituri të reja, ai u printe ushtarëve dhe deri në plumbin e fundit, duke fituar pavdekësinë, për brezat - shembull dhe simbol qëndrese u bë.
shtator 1998

INTERVISTË ME DREJTORIN E SHKOLLËS FILLORE "MIC SOKOLI" TË MALËSISË SË VËRRINIT, z. SELAJDIN SELMANAJ

(Në oborrin e shkollës gumëzhijnë zëra kalamajsh të cilët bashkë me cicërimën e zogjve të mëngjesit, sikur i japin gjallëri jetës së kësaj ane. Ëndrra e kamotshme për një liri të plotë, tashmë vërehet në zemrat e tyre. Para derës së ngrehinës së re, mësuesit, me sa duket, bisedojnë lirshëm. Brenda, në muret e korridorit, portrete fotografish të dëshmorëve shkëlqejnë, duke na bërë me dije se kjo ngrehinë u rindërtua falë gjakut të derdhur të tyre. Portreti i mësues Xhevatit, e bën të pavdekshëm atë dhe gjithmonë të pandashëm nga bashkëluftëtarët, nga kolegët, e nga fatosat që morën nga Ai nektarin më të çmuar. Edhe mësues Hasimin, Tamilin e të tjerët i pamë duke jetuar në pavdekësinë e kësaj bote. Në katin e dytë ndodhet zyra e drejtorit të shkollës. Deri aty më shoqëroi korrieri i shkollës. Pas trokitjeve në derë, hyra brenda. Mirëdita! – përshëndeta drejtorin e shkollës. Mirëdita, më ktheu përgjigjen, duke më dëshiruar mirëseardhje. Duke më mirëpritur për qëllimin e vizitës sime, pa humbur kohë, filluam intervistën).


Ilam Berisha
Revista "Metafora": Z. Drejtor, jam anëtar i redaksisë së revistës "Metafora", e cila botohet në Zvicër nga veprimtari tashmë i njohur për publikun, z. Gëzim Ajgeraj, a mund të na flisni shkurtimisht diçka për historikun e shkollës në Malësi të Vërrinit?
S. Selmanaj: Duke ju përshëndetur juve dhe stafin tuaj realizues të revistës "Metafora", me kënaqësi mund të flas për shkollën shqipe në Malësi të Vërrinit. Gjeneza për edukimin dhe arsimimin e brezave të kësaj ane ka filluar qysh herët, në fillim nëpër oda dhe në xhami të katundit, e mandej, në vitin 1948, u ndërtua shkolla e parë, në fillim me 50 nxënës, ndërsa më vonë numri i nxënësve shtohej çdo ditë e më tepër.
"Metafora": Ju kujtohen mësuesit e parë të shkollës suaj dhe, cili ishte kontributi i tyre?
S. Selmanaj: Mësues i parë i shkollës sonë ishte Leon Laçi nga Prizreni, i cili ka dhënë kontribut të çmueshëm rreth përhapjes së diturisë tek nxënësit e atëhershëm.

(Gazetari ynë, Ilam Berisha, në bisedë me drejtorin e sh..f. “Mic Sokoli”, z. Selajdin Selmanaj)

"Metafora": Sa është i përtëritur arsimimi në lokalitetin ku ju jeni drejtor?
S. Selmanaj: Ndonëse kanë kaluar breza e breza të shkolluarish, të rinjtë e kësaj ane mendoj se duhet t'i qasen me një përkushtim më të madh shkollimit të lartë.
"Metafora": Në kohën e okupimit total, sidomos pas vitit 1990, si u keni përballuar sfidave të asaj kohe?
S. Selmanaj: Si çdo shkollë shqipe, edhe shkolla jonë me përpjekjet maksimale të personelit arsimor ia kemi arritur t'u bëjmë ballë sfidave të kohës për realizimin e qëllimit parësor rreth edukimit dhe arsimimit shqip.
"Metafora": Vërrinin e përfshiu luftë e ashpër nga okupatori serb, si e përjetuan shkollat dhe arsimi në këtë lokalitet?
S. Selmanaj: Mendoj se, shkollat shqipe gjithmonë kanë qenë halë në sy për armikun, dhe në vend se më 1 shtator të 1998-s të fillonte mësimi, predhat e para janë hedhur në objektin e shkollës sonë, natyrisht duke përjetuar shumë rëndë një gjë të tillë.
"Metafora": Shkolla, tashmë e re, e rindërtuar mbi themelet e shkollës së djegur nga okupatori, sa jeni të kënaqur me kushtet në të cilat punoni?
S. Selmanaj: Shkollën e re, përkatësisht këtë objekt ku jemi sot, na e ka rindërtuar Qeveria Japoneze, përurimi i së cilës është bërë më 19 shtator 2001 dhe, lirisht mund të them se jam i kënaqur me kushtet në të cilat punojmë sot.
"Metafora": Nga kjo shkollë janë edukuar dhe arsimuar breza të shëndoshë në pikëpamje kombëtare, siç janë të njohur dëshmorët e popullit: Xhevati, Selveri, Hasimi etj. a mund të na thoni diçka?
S. Selmanaj: Ideali më i lartë për njeriun është dashuria ndaj atdheut dhe, lirisht mund të mburremi me emrat të cilët ju po i përmendni se, pikërisht nga kjo vatër arsimore kanë dalë dëshmorët e kombit: Xhevat Berisha, Hasim Berisha, Tamil Thaçi, Selver Maçkaj, Astret Poniku, Bekim Berisha, Alajdin Berisha, Shahadin Berisha e shumë dëshmorë tjerë të cilët ranë burrërisht e heroikisht në mbrojtje të atdheut.
"Metafora": Sa nxënës ka shkolla sot?
S. Selmanaj: Shkolla fillore "Mic Sokoli" në Malësi të Vërrinit ka 365 nxënës.
"Metafora": Ju drejtoni edhe shkollën në Arbëri, në Kushtendil dhe në Lez, çka mund të na thoni për këto shkolla?
S. Selmanaj: Në kuadër të shkollës sonë janë shkolla e Arbërisë, e Lezit dhe e Kushtendilit. Me keqardhje them se, shkollat në Lez dhe në Kushtendil, e kanë ndërprerë procesin mësimor si pasojë e dëmtimit nga lufta dhe të migrimit të popullatës së këtyre katundeve në qytet.
"Metafora": Keni ndonjë mendim lidhur me botimin e ndonjë reviste në kuadër të shkollës?
S. Selmanaj: Shpresoj se së shpejti edhe në kuadër të shkollës sonë do ta nxjerrim një revistë mujore.
"Metafora": Si e shihni të ardhmen e Kosovës si historian që jeni?
S. Selmanaj: Si historian dhe si banor i Kosovës, zgjidhjen e çështjes së Kosovës e shoh vetëm shtet sovran dhe të pavarur, të integruar në organet ndërkombëtare.
"Metafora": A i keni marrë numrat e deritashëm të revistës "Metafora" dhe a mund të na këshilloni diçka?
S. Selmanaj: Me kënaqësinë më të përzemërt ju përgëzoj për nxjerrjen e revistës "Metafora", e cila përveç rëndësisë artistike e informative që ka, më duket se është urë ndërlidhëse ndërmjet bashkatdhetarëve me vendlindjen, duke ju dëshiruar punë të mbarë dhe suksese të mëtejme.
" Metafora": Në emër të stafit të revistës që veç ka filluar të lëshojë shtat nëpër vende të ndryshme të botës, ju dëshirojmë sukses, duke ju përshëndetur Juve z. Drejtor, dhe tërë kolektivin e shkollës fillore duke mos i lënë anash edhe fëmijët të cilët janë ardhmëria jonë.

Malësi e Vërrinit, 16 nëntor 2005

DIANETIKA DHE PERSONALITETI KRIJUES APO POLITIK


Gëzim Ajgeraj
Le ta kemi parasysh njeriun krijues apo politikanin dhe ta zbërthejmë atë sipas metodës së Dianetikës. Duam të themi: Le ta zbërthejmë shëndetin mendor të këtyre dy karaktereve që vumë në spikamë. Le t'i zbërthejmë për t'i parë se sa jemi në vigjilencë të perceptimit real dhe joreal të perceptimit të të tashmes apo realitetit që na rrethon neve. E gjithë filozofia e të tashmes është e lidhur ngushtë me të kaluarën dhe të ardhmen. Kur i vëmë në peshojë këto tri kohë dhe intelektualin apo politikanin në anën tjetër, na del një kaos që vështirë është të shihet drita shkëlqyese e së ardhmes. Kjo na del nëse gjërat shihen nga prizmi negativ i çështjes. Pse mos t'i shohim nga ky prizëm kur punët nuk na kanë shkuar mbarë në të kaluarën? Edhe nëse ka pasur veprime dhe punë të mira, në detin e gjithë atyre të këqijave që kaluam, është shumë vështirë ndarja. S'duam të mohojmë se nuk kishte veprime të mira, por ato kanë qenë individuale dhe as që duam t'u hyjmë atyre detajeve. Meqë nuk kishim pushtet tonin, arsyetimi qëndron se problemi është prekur nga këndi kritik, siç qëndron edhe një pjesë e krijuar dhe e veshur me këtë vello. Flasim krejt për një çështje tjetër dhe as që do të ndalemi tek këto problematika të kohës së shkuar. Megjithatë gjatë shtjellimit të mëposhtëm të temave që u prekën, do të na dalë se këto çështje kanë shumë rëndësi, sepse është individi pjesë edhe e kohës së shkuar që do ta zbërthejmë. Pra, nuk duam të mbetemi as tek Dianetika si shkencë e shëndetit mendor, por njeriun tonë duam ta vëmë në pasqyrën e ligjeve Dianetike, për të parë se si ishim, si jemi dhe kush do të jemi. Le ta marrim një krijues dhe ta zbërthejmë atë, për ta parë sa është në gjendje ta perceptojë realitetin e tashëm dhe ta pasqyrojë atë në krijimtari. Sa është në gjendje të rikthehet në të kaluarën, sa ka qenë në gjendje ta perceptojë atë, a ka jetuar brenda rrjedhave reale, apo brenda atyre që i kanë shtruar interesat, koha, situata apo edhe interesat e ngushta, duke anashkaluar misionin e përgjithshëm që ka personaliteti krijues. Nëse ai ka qenë viktimë e kohës dhe nuk është përballur realisht me realitetin, por ka qenë në shërbim të interesave të caktuara, si e sheh sot atë realitet dhe mos sërish rrëshqet interesave xxx? - Si do të mund ta ndërtojë vizionin e shëndoshë për të ardhmen? Këtu pra, na del problemi që e zbërthen Dianetika. Ajo vërteton se veprimet e gabuara në të kaluarën, shumë herë janë vërtetuar edhe si gabime në të tashmen. Vetë përballja e trurit me të kaluarën, me jorealen, krijon apo bart të meta, që ndryshe të akceptohet e tashmja, kur i kemi parasysh ndryshimet tek ne. Të jemi më të qartë: Akceptimi i gabueshëm i së kaluarës krijon premisa me defekte për mospërballje me realen, pra gjithmonë duke pasur parasysh kohën dhe këtë kaos - gërshetim interesash tek ne. Ta lëmë krijuesin, a nuk kemi politikan të tillë edhe sot? Sa janë në ballë të situatës ata dhe si e perceptojnë realitetin e të tashmes? Pra, sipas metodës Dianetike të rikthimit, duhet të pyesim: Cila është e kaluara e tyre? Pra, duke pasur gjithmonë parasysh sistemin e huaj që pat dominuar tek ne dhe nëse politikani ka qenë i lidhur me të, automatikisht ndryshimet e tashme sjellin tek pikëpyetja jonë. Larg mohimit, dorën në zemër për ata që punuan drejt. Po kthehemi tek e tashmja ndryshe, kur komplet shërbimi rreth interesave ka ndryshuar. Pra, vijmë tek pika se, i aberruari i kohës së shkuar do të kalojë lapsusit të po atyre interesave të së kaluarës, dhe koha e tashme sërish do t'i ikë aberrimit. Kur i kemi parasysh këto dy kohë, patjetër edhe e ardhmja do të çalojë. I morëm këto krahasime për të sqaruar më konkretisht kohët dhe njeriun tek ne. Për të mos e keqkuptuar problemin vetëm në aspektin negativ, përsëri sipas Dianetikës ekziston njeriu Clear dhe ai i aberruar.

Perceptimi i të tashmes

Perceptimi i të tashmes, apo metoda e përballjes me realitetin. - E trajtojmë këtë çështje për faktin se perceptimi i të tashmes ndryshon nga një individ në tjetrin, dhe kjo është e rëndësishme edhe për fatin e ndërtimit të së ardhmes. Ka shumë arsye pse e trajtoj këtë çështje e cila gjatë shtjellimit do të kuptohet. Perceptimi sa më real i së tashmes nga individi, sipas shkencës së Dianetikës është i lidhur ngushtë me realitetin individual të së kaluarës së individit. Pra, në njëfarë mënyre, individi që është në gjendje të përballet me realitetin e së shkuarës, ai do të jetë në gjendje ta perceptojë drejt edhe të tashmen. Dhe, përballja me të kaluarën kërkon zotërimin e aftësisë së rievokimit apo rikthimit. Aftësia e rievokimit apo rikthimit, i jep hapësirë ekzaminimit të figurave shqisore të regjistruara në kohë dhe në ngjarje të caktuara. Dhe, ky kthim në përfundimet e parafytyrimit të së shkuarës, është një ndihmë e konsiderueshme në studime, kërkime apo edhe akceptime sa më reale të së tashmes. Pra, është një rizgjim i ndjenjave, për ta zgjeruar aftësinë e perceptimit tek individi që përballet me një çështje të caktuar në kohën e tashme. Sipas nesh, gjatë këtyre zbërthimeve na dalin dy çështje që lidhen me njëra-tjetrën. E para, se sa ka qenë real individi në perceptimet e tij në të kaluarën, që lidhet drejtpërsëdrejti me veprimet e tij. Apo, sipas Dianetikës, ka qenë në fazën e njeriut Clear apo atë të aberruar. Nëse ka qenë në të parën, patjetër se, edhe me të tashmen do të jetë në gjendje të përballet. E gjithë kjo, po lidhet me problemin e dytë të çështjes, rievokimin apo rikthimin i cili u jep hapësirë ekzaminimit të figurave shqisore të regjistruara më herët. Dhe, nëse ato figura që individi është përballur në të kaluarën në gjendjen Clear, është shumë afër mundësisë që edhe me realitetin e tashëm të jetë ashtu. Por, nëse individi ka qenë në gjendjen e aberruar në përballje me realitetin në kohën e shkuar, sërish do ta ndjejë një gjendje të tillë. Për ta thjeshtësuar këtë që e thamë, do të sqarojmë: Ushqimi i trurit në të kaluarën me gjëra të gabuara, do të krijojë gjithmonë premisa tek individi për gabime në përballje me realitetin. Dhe së dyti, aftësia e rikthimit, do ta kthejë pikërisht në ato zbatica, që i pasur dikur, të hapin mundësi gabimi në perceptimin e të tashmes. Kjo s`do të thotë se individi nuk do të jetë i korrigjueshëm. Me punë, vullnet dhe dëshirë arrihen të gjitha. Me këto çështje merret Dianetika, e cila përmes metodave të saj, në masë të caktuar ia arrin. U munduam që përmes këtij shkrimi, të bëjmë një ndarje apo klasifikim në mes të asaj që mund të quhet Clear dhe aberrim, përmes metodës së perceptimit të së tashmes, duke vënë në paralele gjendjen e individit dhe metodën e rikthimit.
Dianetikë - Teknologji e shërimit shpirtëror apo shkenca e shëndetit mendor.
Clear - Person racional, për faktin se ai formulon zgjidhjet më të mira të mundshme që ai i bën mbi bazën e të dhënave që ka nga këndvështrimi i tij.
Aberracion - Largim nga mendimi apo sjellja racionale.

12.10.2005

METAFORA POETIKE 4

Editorial i poetit


VITI I. NR. 4.

SHTATOR 2005

NAIM FRASHËRI - FJALËT E QIRIRIT

Në mes tuaj kam qëndruar
E jam duke përvëluar,
Që t'u ap pakëzë dritë,
Natënë t'ua bënj ditë.
Do të tretem, të kullohem,
Të digjem, të përvëlohem,
Që t'u ndrinj mir' e të shihni,
Njëri-tjatërin të njihni.
Për ju do të rri të tretem,
Asnjë çikë të mos mbetem,
Të digjem e të qanj me lot,
Se dëshirën s'e duronj dot.
Unë zjarrit nuk i druhem
Dhe kurrë s'dua të shuhem,
Po të digjem me dëshirë,
Sa të munt t'u ndrinj më mirë.
Kur më shihni se jam tretur,
Mos pandehni se kam vdekur;
jam i gjall' e jam ndë jetë
jam në dritët të vërtetë,
Unë jam në shpirtit tuaj,
Mos më kini për të huaj,
M'është falurë durimi,
Andaj po digjem si trimi,
Se ma k'ënda t'u bënj mirë,
Të mos mbeti n'errësirë.
Jakëni rreth meje rrini,
Flisni, qeshni, hani, pini,
Në shpirt kam dashurinë,
Pa digjem për njerëzinë,
Lemëni të përvëlohem,
nukë dua më të ftohem,
Dua ta djek trupn' e shkretë
Për atë zotn' e vërtetë.
Me zjarr ta djek mushkërinë
E të tretem për njerinë,
Bashkë me gëzimt të tija
të vete te perëndia.
Unë dua njerëzinë,
Mirësin' e urtësinë,
Në bëhi shokë me mua,
Në më doni si u dua,
Njëri-tjetërin në doni,
Të paudhë mos punoni.
O zëmëra fluturake,
Qasju pakë kësaj flake!
Mase krahët t'i përvëlon,
Po dhe shpirtin ta shënjtëron.
Unë duke përvëluar,
Njerëzit i kam ndrituar.
Kam qënë mik me njerinë,
Andaj i di e më dinë.
Gjithë tuajt' i kam parë,
Mëm' e at' e fis e farë,
Si tani gjithë i kam ndër mënt,
Që rrininë më këtë vënt.
Edhe sot nër ju ata shoh,
Se shpirtin e tyre ua njoh,
Dhe unë si ju jam ndruar
E jam përzjer' e ndryshuar,
Pa jam bërë shumë herë
Zjar e uj' e balt' e erë.
Jam një shkëndijë pej qielli
dhe një drudhëzë pej dielli.
Edhe ndër qiej fluturonj,
Edhe brënda në det qëndronj,
Shumë herë fle në baltë,
Diku ndodhem dhe në mjaltë
Bënem qëngj e kec i pirë,
Lul' e bar e gjeth i mbirë.
Dua shumë fjalë t'u them,
Po trëmbem mos i bënj ujem.
E ku shkruhenë në kartë
Fjalët' e gjuhësë zjarrtë?


VETË JETA E SHKRIMTARIT ËSHTË MË INTERESANTE SE ÇDO ROMAN I SHKRUAR NGA AI

Ka pak libra autobiografikë të shkrimtarëve, por ato që janë, nëse lexohen me kujdes, janë shumë më tërheqëse se çdo roman i shkruar nga vetë ai. Nga këndi i jashtëm i të kuptuarit, nga ana e lexuesit, kjo paksa tingëllon absurde, por nga një perceptim më i hollë dhe një njohje e brendshme e zhvillimeve të botës së shkrimtarit, kjo është shumë e qëndrueshme. Në hulumtimin për ta zbërthyer botën e shkrimtarit, pikasim shumë zhvillime interesante brenda psikologjisë së tij, të cilat rrallë herë trajtohen në libra apo edhe studime shkencore. Vetë bota e thellë psikologjike e shkrimtarit, sjell aspekte të zhvillimeve shumë interesante që ndodhin brenda tij. Duke pasur parasysh këtë fakt, dhe vetënjohjen e të jetuarit nën këtë vello, mund të themi se brenda jetës së shkrimtarit ka dhe një jete tjetër nga e cila merr vazhdimisht për ti dhënë jetë fjalës. Të jetuarit brenda kësaj velloje është tepër e vështirë, sepse është një botë e imagjinuar brenda së cilës si shkrimtarë duhet mësuar së jetuari brenda saj. Të jetuarit brenda kësaj bote, është vetë koha e shkrimit të librave, megjithatë ndeshja mes botës reale dhe kësaj që e thamë, është një proces transformimi që ndodh gjithmonë tek shkrimtari. Pikërisht ky proces mes të jetuarit në jetën reale dhe botës së brendshme të shkrimtarit, është transformimi më i mundimshëm. Përballimi i gjithë asaj që quhet reale, duke pasur parasysh të gjitha zhvillimet që ndodhin përreth shkrimtarit, kur dihet se çfarë zhvillime në të gjitha sferat ndodhin tek ne dhe në botë, është depresion i tërë që mblidhet përreth tij. E themi depresion, sepse syri dhe mendja e shkrimtarit, nuk mund të pajtohet kurrë me zhvillimet që ndodhin rreth tij. Të qenit shkrimtarë, nuk është vetëm emër. Brenda tij ka jetë, ka dritë ka vizion. Pikërisht janë këto çështjet që e shtyjnë drejt mospajtimit me shumë zhvillime rreth tij. Ndërsa, drita e tij, vizioni i tij ndriçon larg, kërkon shkëlqim tjetër. Pikërisht mes këtyre dy çështjeve qëndron filozofia e të perceptuarit të botës së shkrimtarit. Pra, gjithë këto zhvillime brenda botës së shkrimtarit, rrallëherë janë të përshkruara, apo fare pak në libra. Është liria njerëzore, liria e fjalës, vetë njeriu që do të jetë i lirë, dhe pikërisht kjo liri rritet në shpirtin e tij, në vetë qenësinë e tij, për ta nxjerrë pastaj përtej fjalës që ua falë të tjerëve. Janë vetë ngacmimet që i bëhen muzës së tij dhe nuk e lënë të qetë për asnjë çast. Është dhuntia e fjalës ajo që shpërthen brenda tije dhe kërkon dritë me botën e fjalës. Është transformimi i muzës së tij në fjalë, procesi që sjell në jetë fjalën. Pikërisht këto zhvillime i bëjnë shumë më interesante autobiografitë e shkrimtarëve, se vetë librat e tyre. Ata janë personazhi më besnik dhe më origjinal i të gjitha personazheve nëpër librat e tyre. Pra, vetë jeta e shkrimtarëve është një roman shumë interesant, që për fat të keq shpeshherë edhe nuk është shkruar.

Zvicër, 22.11.2004

Vlerësimi, vlerësuesit e vlerës dhe të jovlerës.

(Nga këndi kritik i çështjes)

Vlerësimi i një vepre letrare tek ne nga kritikët dhe "Kritikët" letrarë, sot për sot është brenda një kaosi jo edhe aq të përshtatshëm me kohën. Dyshimi ynë në këtë çështje përkon me shumë faktorë që po zhvillohen tek ne. Është shumë e vërtetë se letrat tona, në këtë kohë janë zhvilluar me bollëk, siç është zhvilluar edhe ngritja arsimore tek ne. Në këtë rast, kritika tek ne nuk ka mundur edhe t'i përballojë kësaj rrjedhe të prurjeve në letërsi, ndaj edhe nuk ka mundur ta mbulojë gjithë hapësirën e shkrimit dhe prurjeve në letrat tona. Janë hapur mundësi dhe rrugë të tjera, që të kemi vlerësime edhe vlerësues. Kësisoj, në këtë grupim, ka hyrë edhe një pjesë e vetë krijuesve, duke i vlerësuar apo mbivlerësuar në vlera dhe në jovlera veprat e të tjerëve. Në këtë kaos vlerësimesh apo nënvlerësimesh, gati çdo herë ka munguar dialektika e vetëvlerësimit, fillimisht të veprës së vet, pa pasur të drejtë ta vlerësojë apo zhvlerësojë veprën e dikujt tjetër. Kështu, përzihemi në punën e kritikës, apo thënë më qartë, këtu na lindin kritikët dhe "kritikët". Përderisa shkrimi është çështje individuale e individit, pse krijuesit mundohen të jenë vlerësues të veprës së tjetrit?! Përse i përzihen kritikës, nëse ajo ekziston sot diku tek ne? Shembuj për ta ilustruar këtë konstatim, sot në letrat tona kemi mjaft, ngase, letrarët tanë, tashmë jetojnë dhe krijojnë në disa shtete në Ballkan dhe një pjesë e tyre, të emigruar nëpër shumë vende të botës. Dhe, sherri fillon pikërisht këtu, ngase mungon një qendër e përbashkët dhe koordinuese që do t'i drejtonte disa çështje. Na vijnë krijues të ndryshëm nëpër shtete a vende të ndryshme duke u paraqitur kryemisionarë, prijës të këtij apo atij grupi letrarësh, me vlerësime apo zhvlerësime pa kurrfarë kriteri e kompetence. Të tillët, kompetencat i marrin në djallëzinë e prirjes skizofrene për t'u dalluar mbi të tjerët, me parimin: (duke vlerësuar apo zhvlerësuar krijimtarinë e këtij apo atij krijuesi), “vetë qëndron majave”. Kemi të tillë mjaft sot, në Tiranë, Prishtinë, Zvicër, Gjermani e gjetiu. Pikërisht këto vlerësime plot djallëzi, qofshin pozitive a negative, nuk çojnë askund, pos që tregon etjen për t'u dukur mbi të tjerët dhe mendimin centralist që ende e shoqëron njeriun tonë, i cili edhe sot e kësaj dite po i bart pasojat e një shkolle të ish sistemeve, madje edhe do t'i bartin ato. Dihet se krijimtaria është çështje individuale dhe kujtoj se çdo krijuesi do t'i bënte mirë të punonte shumë më shumë me krijimtarinë dhe veprën e vet. Le t'i mbetet kritikës së mirëfilltë vlerësimi i veprave letrare. Ndryshe, do t'i kemi dy grupe kritikësh: kritikët dhe "Kritikët". Le të mësohemi nga praktikat e letrarëve perëndimorë, ku askush nuk qan kokën për krijimtarinë e tjetrit (për ta vlerësuar apo zhvlerësuar). Në fund të fundit, kjo nuk është e drejtë e askujt, pos e lexuesit i cili e zgjedh vetë veprën që do ta lexojë. Shtrohet çështja, sikur rilindësit, të merreshin me vlerësimin apo zhvlerësimin e veprës së njëri tjetrit, nuk do të ishin rilindës. Ata më tepër janë marrë me veprën e vet, dhe vlerësimin më të mirë ia ka dhënë koha. Sot kemi vlerësime, mbivlerësime dhe zhvlerësime, mjafton të hulumtojmë pakë mediave të shkruara dhe atyre elektronike, duke futur këtu edhe internetin. Shtrohet pyetja: A i plotësojmë ne kriteret e të vlerësuesit. Nga cili kënd e vlerësojmë një vepër? Sa kemi krijuar ne? Sa e njohim krijimtarinë e të tjerëve? A na shoqërojnë neve elemente negative dhe pozitive (smira, urrejtja, sinqeriteti, simpatia, dashuria, apo edhe interesa tjera) që na shtyjnë në vlerësimin pozitiv apo negativ të një vepre? Pse i vlerësojmë apo i zhvlerësojmë vetëm të tjerët, kur përgjithësisht njeriut i mungon dialektika e vetëkritikës? Nëse sipas neve një vepër është vlerë a jovlerë, çfarë do të thotë një tjetër më i përgatitur, për krijimtarinë tonë? A ka kush të na kontestoj neve? Sa jemi në gjendje ta përcjellim krijimtarinë e tjetrit? Mos po nxitojmë në konstatime, kur dihet se krijimtaria e letrarit bashkë me kohën gjithnjë e më tepër shpalos vlera? Do të vijmë te konstatimet se, baza e vlerësimit i takon kritikës dhe ajo duhet të jetë profesionale dhe shumë e matur. Pak fjalë rreth fjalës vlerë dhe jovlerë: - Janë dy ekstreme që si të vetme nuk mund t'i qëndrojnë realitetit letrar. Nëse sipas neve diç është vlerë apo jovlerë, është shije dhe supozim individual, pavarësisht nga parimet tona. Tjetri do të mendojë ndryshe. Çka duam të themi? - Është shumë papjekuri nëse individualisht vlerësojmë apo përdorim fjalën vlerë dhe jovlerë dhe atë vlerësim e plasojmë në publik. Vlerën dhe jovlerën e vlerëson kritika dhe koha sa do t'i qëndrojë asaj. Ndërsa, krijimtaria letrare do të ishte shumë e vështirë të ndahej në vlerë dhe jovlerë, më drejtë do të ishte një kategorizim i saj, por nga një institucion i specializuar. Çdo tendencë individuale rreth vlerësimit të vlerës dhe jovlerës, ngjall dyshim, sot për sot tek ne.
Gëzim AJGERAJ,
Zvicër, 15 janar 2005


Fan S. Noli
1882 - 1965

ANËS LUMENJVE

Arratisur, syrgjynosur,
Raskapitur dhe katosur
Po vajtonj pa funt, pa shpresë,
Anës Elbës, anës Spree-së.

Ku e lam' e ku na mbeti
Vaj-vatani e mjer-mileti
Anës detit i palarë,
Anës dritës i paparë,
Pranë sofrës i pangrënë,
Pranë dijes i panxënë,
Lakuriq dhe i dregosur,
Trup e shpirt i sakatosur?

Se ç'e shëmpnë derbederët,
Mercenarët dhe Bejlerët,
Se ç'e shtypnë jabanxhinjtë
Se ç'e shtrythnë fajdexhinjtë,
Se ç'e pren' e se ç'e vranë,
Ç'e shkretuan anembanë,
Nënë thundrën e përdhunës
Anës Vjosës, anës Bunës!

Çirem, digjem i vrerosur,
Sakatosur, çarmatosur,
As i gjall' as i varrosur,
Pres një shenj' e pres një dritë,
Pres me vjet' e pres me ditë,
Se ç'u tera, se ç' u-mpaka,
Se ç' u-çora, se ç' u-mplaka,
Lark prej vatrës dhe prej punës,
Anës Rinit, anës Tunës.

Çakërdisur, batërdisur,
Përpëlitur dhe zalisur,
Endërronj pa funt, pa shpresë
Anës Elbës, anës Spree-së.

Dhe një zë vëngon nga lumi,
Më buçet, më zgjon nga gjumi,
Se mileti po gatitet,
Se tirani lebetitet,
Se pëlcet, kërcet furtuna,
Fryhet Vjosa, derdhet Buna,
Skuqet Semani dhe Drini,
Dridhet Beu dhe zengjini,
Se pas vdekjes ndriti jeta,
Dhe kudo gjëmon trumbeta:
Ngrehuni dhe bjeruni,
Korrini dhe shtypini,
Katundar' e punëtorë,
Që nga Shkodra gjer në Vlorë!

Ky ilaç e ky kushtrim
Më bën djal' e më bën trim,
Më jep forc' e më jep shpresë,
Anës Elbë-s, anës Spree-së.
Se pas dimrit vjen një verë
Që do kthehemi një herë
Pranë vatrës, pranë punës,
Anës Vjosës, anës Bunës.

Arratisur, syrgjynosur,
Raskapitur e katosur
Brohorit me bes' e shpresë
Anës Elbës, anës Spree-së.

Hamburg, maj 1930



MIGJENI (1911-1938)


NJË NATË PA GJUMË

Pak dritë! Pak dritë! Pak dritë, o shok, o vlla.
Të lutem, pak dritë në këtë natë kur shpirti vuen,
kur të dhemb e s'di ç'të dhemb, e syni gjum nuk ka,
urren nuk din ç'urren, don e s'din se ç'don.
Pak dritë! 0 burrë! 0 hero' ngado që të jesh. ....
Burrë që shkatrron edhe që ndërton sërish!
Pak dritë vetëm, të lutem, mshirë të kesh,
se do çmendem në këtë natë pa gjumë dhe pa pishë.
Oh! ta kisha pishën të madhe edhe të ndezun!
Me flakën e pishës në qiellin e ksaj nate
ta shkruejshe kushtrimin... Ehu Burrë i tretun
Do ta shifsha vallen tande në majë të një shpate.
Porpishë nuk karn e vetëmjanë burrat, shokët...
Dergjem n'errsin pa gjumë dhe pa dritë...
Askush s'më ndigjon, çirren kot më kot...
Hesht more, hesht! por qindro, o shpirt.
Gjeli këndon dhe thotë se asht afër drita
- Gjel, rren a s'rren? cila asht fjala ejote?
Kur ti këndon thonë se asht afer drita...
Por un s'besoj sonte në Çalët e ksaj bote.
Hiqmuni qafe, mendimet
Ojastëk ty të rroki, të përqafoj si shpëtimin,
më fal atë që due: gjumin dhe andm'min
e dy buzve që pëshpërisin ngushllimin.

TË BIRTË E SHEKULLI TË RI

Na të birt e shekullit të ri
që plakun e lamë në "shejtnin" e tij,
e çuem grushtin për me luftue
ndër lufta të reja dhe me fitue...
Na të birt e shekullit të ri,
filizat e një toke së rimun me lot
ku djersë e ballit u dikonte kot -
se dheu i ynë qe kafshatë e huaj
dhe në marrëzi duhej shumë shtrejtë t'u paguej
Na të birt e shekullit të ri
vllazën të lindun e të rritun në zi,
kur tinglloi çast'i ynë i mbramë
edhe fatlumë ditëm me thanë:
s'duem me humbë
në lojë të përgjaktë të historisë njerëzore,
jo! jo, s'i duem humbjet prore
duem ngadhnjim!
Ngadhnjim ndërgjegje dhe mendimi të lirë!
S'duem për hir
të kalbsinave të vjetra që kërkojnë "shejtnim"
të zhytemi prap në pellgun e mjerimit
që të vajtojmë prap, kangët e trishtimit,
- kangën monotone, pa shpirt, të skllavnis -
të jem' nji thumb i ngulun ndër trutë e njerëzis.
Na të birt e shekullit të ri
me hovin tonë, e të ndezun peshe,
nder lufta te reja kemi m'u ndeshë
dhe për fitore kem me ra fli.

NËN FLAMUJT E
MELANKOLISË

Në vendin tonë
kudo valojnë
flamujt e një melankolie
të trishtueshme...
... dhe askush s'mund të thotë
se këtu rron
një popull që ndërton
diçka të re.
Aty këtu në hijet
e flamujve
mund të shihet
një mund, një përpjekje
e madhe përmbi vdekje
për të pjellë diçka të madhe,
për të qitë në dritë një xhind!
Por, (o ironi)
nga ajo përpjekje lind
vetëm një mi.
Dhe kështu kjo komedi
na plas dellin e gazit,
ndërsa prej marazit
pëlcasim.
Në prakun e çdo banese
ku ka ndoj shenj jetese
valon nga një flamur
melankolie të trishtueshme.


Lasgush Poradeci

Poradeci

Perëndim i vagëlluar mi Liqerin pa kufir
Po përhapet dal-nga-dale një pluhúrë si një hije.
Nëpër Mal e nër Lëndina shkrumb' i natës që po bije,
Duke sbritur që nga qjelli përmi fshat po bëhet fir...

E kudó krahin' e gjërë më s'po qit as pipëlim:
Në katund kërcet një portë...në Liqer heshtë një lopatë...
Një shqiponjë-e arratisur fluturon në Mal-të-Thatë...
Futet zemra djaloshare mun në fund të shpirtit t'im.

Tërë fisi, tërë jeta, ra... u dergj... e zuri gjumi...
Zotëroj më katër anë errësira...
Po tashi:
Dyke nisur udhëtimin mes-për-mes nër Shqipëri,
Drini plak e i përrallshëm po mburon prej Shëndaumi...

Dimër

Shpirti im qe sot y mbyll
Dhe gezimin m'a perzuri.
Neper mal e neper pyll
Zu debora prej qekuri.

Bjene floket nje-nga-nje
Mi katundin e shkretuar.
Dyke mardhur nene te
Dheri fjet e ri mbuluar

Flet nga-dal e shpirti im,
Dhe ne zi pikoj si fleta,
Pa me qit as pipelim
Tere fili, tere jeta.
Ne kaq heshtje-e qetesi
Ndjej vajtimthin e nje shpesi:
Psheretin me ze te ti
Jet' e trembur se mos vdesi...

Ç`u mbush mali

Shqiperi! moj nena ime,
Me ke rritur me therrime!
Shqiperi! te qofsha fale,
Te kam nene e me ke djale

C'u mbush mali me debore,
C'u mbush deti me pampore,
Sec u mbush e shkreta Vlore
Plot me krushq e me dasmore,
S'jane Toske e Malesore
Me flamur te kuq ne dore
Si dhendure me kurore.

C'u zbardhe malet, c'u zbardhe:
Nga cdo ane sec na ardhe
Shqipetaret gune-bardhe,
Sec na ardhe pale-pale
Duke rutulluar male
Kush me kemb'e kush me kale
Kush me shpejt, kush me ngadale;
Kush i lum e kush i gjore
Kane zbritur mun ne Vlore,
Mun ne Vloren e lirise,
N'ate thelb te Shqiperise.

Syte e lumtur

Ishe vogeloshe... isha mituri...
Kur me dole mbudhe, ti, moj, lumja ti!

Vinte perendimi me te vagelluar
Pa m'i shtire tinez ata syt' e shkruar.

Ata syt' te shkruar, syte, moj, te fjetur,
Shtate vjet me rradhe t'i kam pershendetur.
Kur me pe se pari, more-e m'u largove,
Kur me pe se dyti, more-e m'u afrove,
Kur me pe se treti, more-e me pushtove,
Te putha ne gushe, ti m'u turperove,
Papo ule kryet e shkove vajtove.



GJUHA SHQIPE DHE KEQPËRDORUESIT E SAJ

Për njohësit e mirë të historisë së themelimit të gjuhëve, bartjes së tyre nëpër sa e sa breza, duke i sjellë deri tek brezi ynë, këtu flasim më tepër për gjuhën tonë shqipe, dihet se me sa mund është ruajtur ajo, kur kemi parasysh historinë e mbijetesës së popullit tonë gjatë robërive shekullore. Gjuha e një populli është e lidhur ngushtë me ekzistencën e tij, sepse sunduesit për ta zhdukur dhe asimiluar një popull, fillimisht pikëgoditje kanë pasur gjuhën. Së dyti, sa mund është dhënë nga shkronjës të ndryshëm, shkrimtarë, poetë e studiues për ta njësuar atë në nivelin e saj ku gjendet sot. Pa u thelluar as në problemin e parë, e as në të dytin, duke pasur parasysh se atyre që u intereson ky problem, ka mjaft literaturë për t'u studiuar, dalim tek problemi i keqpërdorimit të saj sot. Gjuha është pasuria më e vlefshme kombëtare dhe si e tillë është pasuri e përgjithshme. Megjithatë ajo si e tillë nuk i lejohet askujt që në të të shtojë a të heq pjesë, në mënyrë individuale. Ajo duhet të mbetet e paprekur. Në anën tjetër, gjuha gjithnjë e më tepër duhet zhvillohet, krahas gjuhëve tjera në botë, këtë fakt nuk mohon askush. Por sot janë institucionet që merren me këtë çështje dhe si të tilla ato japin dhe duhet të japin kontributi e tyre. Brenga e çekanit tonë rrah në problemin e keqpërdorimit. Nëse pak jemi të vëmendshëm, keqpërdorimin e saj do ta gjejmë në çdo pore të shoqërisë sonë. Pa le të jetë në Shqipëri, Kosovë, tek shqiptarët në Maqedoni dhe gjithandej nga jemi shkapërderdhur, faktet flasin hidhur. Ende kemi dhe s`po na hiqen nga goja turqizmat nga sundimi pesëshekullor, sllavizmat serbe, maqedonase e greke. Fjalë nga italishtja, anglishtja, gjermanishtja, pse mos të themi: mos o zot, edhe nga gjuha zulu na ka mbetur pa sjellë diç. Faktet janë neveritëse. Ta marrim një shembull: Sikur një zviceran të përdorte një fjalë të huaj në ndonjë ndeje apo mediume informative etj, fakti do të kalonte nëpër gjithë ironinë përbuzëse, sa që përdoruesi i fjalëve të tilla, do t'i vinte censurë vetes për herët tjera. Edhe një shembull: Në gjuhën gjermane që përdoret brenda tri shteteve (Zvicrës, Gjermanisë dhe Austrisë), edhe pse shumë e afërt mes veti, kur ajo prezantohet në media nga gjermanishtja në gjermanisht, përkthehet në gjuhën e përdorimit zyrtar brenda shtetit (fjala për Zvicrën). Ku jemi ne? Jo se duam të vëmë rregulla apo disiplinë. Vetë përdoruesi, në veçanti kur është fjala tek shtresa e ngritur, duhet të vetëdisiplinohet në mospërdorimin e fjalëve të huaja. Kjo më tepër do të vlente për shtresën e arsimuar që drejtpërdrejt merret me arsimimin e brezave. Pastaj institucionet shtetërore, por mbi të gjitha mediumet informative të cilat kanë ndikim më të madh në opinion. Tek ne ka nevojë për një ndërgjegjësim individual, për ta kaluar pastaj problemin në shoqëri e më gjerë. Ndryshe, barbarizmat do të na shoqërojnë edhe më tej, bile ato do të na shtohen edhe më tej, sa që një ditë do të kërkojmë mbrojtjen e saj edhe me ligj. Këtu na del se shkatërruesit më të mëdhenj të gjuhës mund të jemi vetë. (Ndërsa për problemin e asimilimit në gjuhë të brezave në shtetet jashtë tokave arbërore, në të folmen e gjuhës, është një problem i veçantë). Për fund themi: Të mjerë janë ata që me barbarizmat e gjuhëve të huaja, shkelin mbi fjalët e gjuhës së tyre.

Gëzim Ajgeraj, Zvicër 9.6.2006


Agim Vinca



KOHË E KEQE PËR LIRIKËN
Kam kaq kohë që s'kam shkruar vjersha.
Asnjë për farë, asnjë.
Erdh kohë e keqe për lirikën
Siç thoshte ai i gjori B.B.

Nga na erdhën këta kalorës kështu:
Lufta, Murtaja, Vdekja, Uria;
Apo ata prore paskan qenë këtu,
Po ja që unë s'e dija.

Tërë natën mbrëmë s'shtiva gjumë në sy
Trupi e shpirti m'u bënë dysh;
O sy, sy të Afrimit në fotografi
Pse s'më hiqeni sysh?

Kam kaq kohë që s'kam shkruar vjersha.
Asnjë, për besë, asnjë.
Erdh kohë e keqe për lirikën
O miku im B.B.

E SHQIP FLASIN NJERËZIT DHE RRUGËT

Ua ndërruan emrat rrugëve
U dyndën carët, knjazët, vojvodët
Nga mesjeta drejt fundshekullit.
Me shpata, heshta, ndryshk e temjan
në Dardani e Ulpianë.
Car Llazar, Carica Milica, Knjaz Millosh,
Nikolla Pashiq & co.
Bogdani u strehua në kishë,
Hasani në histori.
Ua ndërruan emrat rrugëve
shesheve, lagjeve, soliterëve . . .
Në pikë të ditës.
Si të ishte Prishtina mes Shumadisë
e jo në zemër të Kosovës!
Askush s'i prek as s'i trazon ato
statujat e bronzta
grafitet në mure
portretet posterët tabelat
mësa tabutë.
Njerëzit kalojnë kokulur
Si të ishin banorë të ndonjë planeti tjetër
E shqip flasin
Shqip, për besë!

Tetor 1996
E PRAPË AI LUMË

Rrjedh Radika mes maleve -
lot i ngrirë në qepallë.
Përpëlitet me shpirt ndër dhëmbë
Reka, vendi im.
Bageri vdes sërish në Prishtinën e okupuar.
E askund varri. As kortezhi.
Askund gjëmë as vajtim.
Një plak i thinjur mbëlton pemë
e i lutet zotit për një pikë shi.
Një re e zezë harbon qiellit
me breshër e mëri.
Thyen filiza, faron farë
një larash i marrë.
Rivdes Bageri në Prishtinë,
Bogdani meshon për shpirtin e tij.
Gjëmon Radika e Drini plak. Korabi
kreshtëbardhë.
E prapë ai plak e ai kopsht magjik e ajo re idhnake.

Kot e ke mike
Jam rrap jo shkurre!

1995


Poezi të zgjedhura nga libri:
"Zjarr i fjetur", "Toena",
Tiranë 2001

Azem SHKRELI

"Katër këshilla vetes"

Mos u bëj poet nëse s'mund të lindësh
me secilin varg, të lindësh me secilën fjalë

Ngrihu mbi veten në do të rrokësh frerët e erërave,
të shkelësh shpërgëjt e mërisë dhe shtrëngatat e
gjakut tënd

N'se dashurohesh, dashurohu n'flakë e n'valë,
jo në sy të kaltër, se bëhesh det i çmendur pendimi

Mos u bëj poet nëse s'mund të vdesësh
për secilin varg, të vdesësh për secilën fjalë.


Psalm për Kosovën

Kur pikon gjak
Kalliri, kur piqet vera
Kur hyn në gjakun tim
Nusërore e të bëhem krushk
Më mëso vetëm t'i bie
Kitarës, më mëso të vdes bukur

Një minutë heshtje

Koha në kohë
Le të ndalet,shiu në shi
Mosha në trup të njeriut
Lumi le të ndalet
Në lumë dhe udha në udhë
Le të rritet vetëm tërfili
Fryma frymë
Të mos marrë, as floku të bardhë
Ata po parakalojnë

Këngë e turpshme

Sonte
Qava sonte për ty
Arbëri
Nuk me vjen turp
Pse qava
Më vjen turp pse s'munda
të bëj tjetër
Nga turpi qava

Në rrugë

Tash jam diku larg teje, larg vedi
dhe - ku me dit kah më tresin
udhëkryqet e shumta t'jetës?

Jam ba përshëndetje e harrueme e kalimtareve,
jam ba lot e kangë,
jam ba betim i rrugëve dhe rreze e shkrepun
maje gurit.

Tash jam diku larg teje, larg vedi
dhe - ku me dit ku sosin
fijet e këputuna t'kësaj kange?

Jam ba pre shikimi i syve zjarr,
jam ba bekim e namë,
jam ba zog e re n'krah t'agsholeve t'bardha?

Tash jam diku larg teje, larg vedi
dhe - ku me dit kah m'tresin
udhëkryqet e shumta t'jetës?!



Elon DRENI

RONDO

I.

Kam kërcyer si para djallit
që shkretoi tokën time
dhe rropamë është çuar
duke shkelur barin dhe lulet
Kam shkallmuar dhe veten time
për një takim të amshuar
në një Zot duke besuar
dhe duke dëgjuar tinguj kitare
pranë shtëpisë sime
Në sheshin Skënderbej
jo më larg se dhjetë metra
në Teatrin Nacional
aty ku luhej Hamleti
Sfinga e gjallë e ndonjë tjetër
njerëzit të habitur si mëtues
në rondon e fundit
heshtën si në kor
dhe askush nuk priti
ta shihte Helenën në skenë
duke kërkuar me zë
të mbështetej në krahët e mi


U bë dritë u bë natë plot me dashuri
Zbriti Engjëlli u vesh sheshi me bukuri

II.

Por tani i pëlqejnë tjerë hamshorë
mbase i ndjen më mirë
unë dremit pa çuar kokën
nuk ka dot as auditorë
i braktisur
të luaj me të diku në prapaskenë
një prelud të çmendur
para se të bjerë muzgu
kur sheshi zbrazet për t'u rimbushur
me vagabondë duke u çjerrë
të dehur çmendurisht
Dhe duke përtypur
përherë fjalët e mia si në skenë
në rrugë në kafe
një zakon i keq
për thashethemet e natës
por ëndrra kësaj të shtune
do ta sjellë Engjëllin
të mundur të lodhur tek unë
si e verbër për të pranuar
më fal se të kam mashtruar
ec e shkojmë

U bë dritë u bë natë plot me dashuri
Zbriti Engjëlli u vesh sheshi me bukuri

17.6.2005

Flori Bruqi

Agimet e mëdha

Çerekshekujt
Në kurriz të maleve
Lanë gjurmët e kanoneve
E Ti
Kosovë
Ju dole para
Agime të mëdha
Kur trualli me nofullat e veta
Kafshonte bijtë e saj.

Kosovë
Ju dole përpara relikteve
Qindvjetëshe
Kur trualli pinte gjak
Përtypte barot
Fashatonte plagën

Dhe pashë
Mes atij
Ingranazhi
Yje
Dhe nën Yje
Togun e pusirave

Amësinë tënde
Sfidojmë
Të bartim
Si një Agim mbi mal
Duke t’i fshirë me Yje
Muzgjet e hijeve

Vezullim urojmë
Brezave që vijnë
Me tepëritë e zellit
Në cepat e Yjeve

(1982*)
Kjo poezi zuri vendin e parë në konkursin e “Zërit të rinisë”(1982).

2.Reliktet tona

(Pa Kosovën unë nuk do të isha)

Shfletojmë historinë
Rreshta të shkruar
Me gjak
Nëpër faqe
Gjurmët tona shfaqen
Herë breshëritë nxijnë

Arat me misër kudo që ishin
Ngjanin në varreza të mëdha
Kur rritej vdekja
Ku binin gjethe të rrëkëllyera
Më të freskëta
Se zambakët e majit

Mani e kombajnës
Thasët mbush
Misër e grurë
Në këtë Dhe
Tash e tutje
Gjumi do të oshtijë
Nga përrenjtë e ëndrrave

E paepur
Kjo ishte rruga jote
Ndërmjet njerëzve
Me njerëz
Dhe butonat
E dritës

(1980*)
Kjo poezi fitoi çmimin e pare në konkursin e “Rilindjes”.


3. Bardhësitë

Të molisur
Ecim
Me maninë absurde
Heshtje pa fantazmë

Fërfëllizë
Sytë e mi
Kërkojnë
Shëmbëllimin tim

Koha ecën
Dritën përpin
Ndoshta deri më këtë natë
Gatuajmë mëngjesin
Fatjoni

Secili ecën
Drejt varrit t’ vet
Vdekje janë
Hapat tanë
Detyra është
Nisu!
Po mbes
Fitorja kështu e do
Bora resh
Kolona përpara
Ec
Ndoshta ëndërron
Gazin ngadhënjyes ’Deri n’liri
A do t’më shqyejnë qentë
Si Aktenonin
Dhe Penteun

(1981*)
Kjo poezi fitoi vendin e parë në revistën “Fjala” me shifrën
“Akeroni”.


Postoi për "Metaforën Poetike" nr.4
Flori Bruqi
(Materialin e lartshënuar e dërgoi me rastin e 53 vjetorit të lindjes
time: (29.6.1952)


RECENSION: Një dhembje e shprehur në lirizëm

Një vështrim i shkurtër librit: "Trëndafila maji" të poetit Mehmet Bislimi, të botuar nga shtëpia botuese "Mëmëdheu", në St.Gallen të Zvicrës

Nga themelet e kullave të gurta, buron qëndresa, vargu, lirizmi poetik i poetit Mehmet Bislimi, i gërshetuar me shumë kujdes, qe herë-herë shpërthejnë përtej vetvetes, vargjet e shpirtit të trazuar atdhetar, që doemos rrënjët i ka në fisin e Dardanisë antike të bartura çiltërisht nëpër shekuj deri në ditët e sotme. Fati i kombit, është fati i poetit, i ndrydhur për shumë vite brenda vetvetes, i shprehur në forma tjera e tani edhe në fjalën e bukur poetike na bie në kujtesë një të shkuar shumë të afërt, që të gjithë jemi dëshmitarë, por vargu me të cilin shprehet poeti në vargjet e tij na bën të hyjmë thellë në shpirtin e kombit, për t'i shpalosur dhembjet një nga një siç rrjedhin ato në shpirtin e poetit. A nuk janë dhembje ato që i përjetoi fisi i poetit, atij fisi që në kohët moderne e përjetoi ferrin e Dantes? U vra, u pre, u dogj, por kurrë nuk u nënshtrua, duke nxjerrë qëndresën nga gurët e kullave, për ta ruajtur lashtësinë siç e ruan edhe vargu i poetit i shprehur në lirizmin modern. Nostalgjia, është dhembja tjetër që e përcjell fatin e poetit të mërguar. A nuk është nostalgjike zjarri pranë vatrave kosovare për poetin e mërguar? Apo, porosia që del nga poezia, djepi, a nuk është e dhembshme ndarja e atdheut me gur e mure për pesëdhjetë vjet, ndalimi i tij (poezia një ditë) fq 23, dhe zëri protestues i lirizmit për një ditë të bardhë, për të shkuar lirshëm tek nëna, apo siç thotë vargu: "Tek ti o nënë Shqipëri". Por është nata shqiptare përpara, që e përcjell fatin e popullit si dhe lirizmit poetike që rrjedh me fatin e tij. Fati i popullit, është fati i poetit, tani më lirizmit së tij të thënë në varg. Kjo patjetër na nxjerr në të shkuarën tonë të afërt të skuqur me gjak trëndafilash, baladë për shokët. Është cikli i kujtimeve të poetit për shokët e idealit e të luftës, që paralajmëronin pranverat e ardhjeve të bardha. Kujtimi për ta na vjen si një rekuiem që na i shëron dhembjet e moteve të skuqura. Ciklet, gjethet e verdha dhe e bardha që vret, bartin me vete disa poezi më të hershme. Herë-herë bartin nostalgjinë me vete, herë kujtimin për kohët e liga që na përcollën. Udhëtimi ynë nëpër shekuj, pati shumë udhëkryqe që shpesh na i ndërtuan të tjerët, por nganjëherë dhe vetë. Këtu poeti i vë në thumb ata që e zvetënuan një kohë ( poezia"Dëshmitarë" fq 55). Vargun lirik, poetit sikur ia kanë vjedhur kohët e liga siç ia kanë vjedhur vitet e tija, jo pse ai se ndjen atë, por vuajtjet e atdheut e të kombit janë pjesë e mishit dhe ashtit të tij, që shprehen më së miri në lirikën epike, duke u ngjitur nëpër epikën e lavdishme të atyre që i bënë legjendat me gjakun e tyre për t'ia sjellë shkëlqimin e diellit atdheut. Patjetër, kjo kohë la plagë ndër ne, që shpaloset më së miri në ciklin: Lotët që s'u thanë; të zhdukurit e luftës; bonjakët; shpërngulja jonë; varrezat masive janë plagë që rrjedhin. Kur poeti gjendet larg, atë e gërryen malli për njerëzit, për tokën, për atdheun që i mungon, e thirrja bëhet e fuqishme. Ajo merr krahë, në krahët e vargut, për një bashkim rreth madhores, për t'i vënë themel të gjithë së bashku asaj që quhet liri, sepse vetëm atëherë s'do të na përsëritet historia. Për fund, lirizmi i vargut të poetit Mehmet Bislimi, është klithma e popullit të tij, e shprehur në një gjuhë sa të ëmbël, aq edhe të rrjedhshme që buron nga shpirti i popullit, e shprehur përmes pendës së tij.

Zvicër, Gëzim Ajgeraj, 5.2.2003

RECENSION: Isuf Sherifi „Udha e kripës“, poezi, botoi shoqata „MËMËDEU“, St. Gallen, Zvicër

Gëzim Ajgeraj

Metafora poetike nëpër të cilën rrjedh vargu i poetit Isuf Sherifi, është simbolika e udhëve që e morën vetë autorin dhe qindra mijëra bashkëkombës të tij dhe e hodhën përtej harrimit, përtej atdheut. Ikja e poetit nëpër „Udhët e kripës“ siç e quan ai, udhët që e morën e e shpien përtej detit, atje ku: shpresa pikë – pyke/ gjaku kokërr – kripe/ poezia: Adriatik fq. 40, majave të mallit ku verbon terri i harrimit, nëpër shpresat e ngulitura pykë. Këtij udhëtimi, autori bart me vete dheun e atdheut në gji. A nuk tingëllon më dhembshëm poezia: Dheu i Kosovës, fq. 11? Më pas autori vë në thumb ata që në emrin e të vdekurve ngjiten qëllimeve të tyre dhe, a nuk flet gjuha e vargut: Të mjerët ata nëpër shkallë të kafkave/ ngjiten e zbresin/ zbresin e ngjiten- poezia: shkallët, fq.33, duke i bërë shkallë vetvetes në karrierën e tyre. Krahas udhëve që e bartin vetë autorin dhe i bart ai, plagë të hapur ka atdheun, sepse nëpër katrahurat nëpër të cilat kaloi atdheu, kaloi edhe vetë autori, e patjetër e gjithë ajo rrugë biblike do të shprehet edhe në vargun e poetit, duke shprehur atë nëpër poezitë: Soji i territ fq.34; Trishtimi fq.35; Vrasja e vrasjes fq.37, duke arritur deri te lavdia e atyre që e sollën diellin e lirë mbi atdhe dhe u flijuan për të, dhe gjuha poetike thotë: vetëm/ata/mbijetojnë – të tjerët/ pluhur/ dhe zagushi/ - poezia: Heronjtë, fq. 43, por thirrja e poetit nuk ndalet, sepse ai është i mishëruar me çështjen e atdheut dhe atdheun e tij ende e ndajnë ardhiqe në mes dhe dielli nuk e ngroh të tërin, si kushtrim poeti e lëshon këngën e zgjimit, për bërjen e atdheut që padrejtësisht ia ndan; Mbarimi yt s`është vetëm prej hiri/as vetëm prej dielli – mbarimi yt/prej dielli/ prej hiri/krijimi yt, (poezia: Kënga e zgjimit, fq. 46). Duke vazhduar thirrjen për zgjim, poeti kujton të rënët në demonstratën e Gostivarit të mbajtur më 1997, kundër shtypjes dhe terrorit sllavo-maqedon kundër shqiptarëve, poezia: Flasin zogjtë e qiejve, fq.47, duke sjellë kumtin e ringjalljes për pjesën e atdheut të mbetur nën robëri, duke mos e harruar të kaluarën e dhimbshme historike që e përcolli popullin tonë gjatë shekullit që iku, duke u kthyer mbrapa në histori, në masakrën e Gostivarit, siç e quan poeti; Njëra nga të shumtat si kjo/ poezia: pamje e vitit 1914, fq.48, duke ardhur deri te shpërthimi kundër shtypjes në atdheun e robëruar, që i ka mbuluar dielli i zi, poezia Kryengritje, fq 49, dielli i zi që i ka zënë dritën atdheut, dhe si i tillë këtë diell, këtë diell të zi, duhet shtyrë tej Merdarit, dhe po të ishte vetëm një diell i zi, do ta kishim shtyrë/vetëm me pështymë, poezia: „Dielli i zi 8“, fq.57, duke aluduar në etjet e të gjithë sllavëve të jugut kundrejt tokave shqiptare. Pas gjithë asaj çfarë ndodhi, poeti sikur lirohet nga ai diell i zi që ia pat mbuluar atdheun dhe shpirtin e tij shpërthyes që reflekton vargut, më në fund, pas një udhëtimi mijëra vjetësh, vjen liria e lidhur shpirtërisht me Jasharajt: Diell në qiell i pari/anë e kënd Arbërisë ju, poezia: Jasharajt, fq. 59 Dhe me ardhjen e lirisë, poeti sikur lirohet nga kohë e ligë që ia përcolli hapat e tij, duke kaluar në motivet e ëndrrave të bardha, nëpër udhëtimin e përditshmërisë së tij të mbetur jashtë atdheut, për të vazhduar „Udhën e kripës“, që e përcjellë fatin e autorit. Nëpër netët e brishta të ditëve helvetiane, që e morën poetin e s`e kthyen edhe sot e kësaj dite, kur një copëz liri ka shkëlqyer mbi atdheun e tij, brishtësia e kohës që e jeton ai, ëndrrave e udhëve që e përplasën dimrave alpikë, janë përditshmëria e tij, dhe kjo përditshmëri, sikur i ka shkrumbuar zemrën nëpër pritjen e lulekthimit. Një plagë tjetër që e bart vetë poeti në trupin e tij, është plaga e kohëve të diellit të zi, kur ai kaloi katrahurave të grilave, që i lan plagë dhe i përcjellin edhe sot e kësaj dite shpatullat e tij. Duke vazhduar këtij udhëtimi, përmes fjalës magjike të poezisë, kthehet në atdhe për të nxjerrë nga kujtimet, dhe dashuria e tij, e lënë mallit e e bartur shpresës nëpër udhëtimet e tij drejt lulekthimeve që më së miri, poeti do ta thotë në varg: Dua të jem gjallë/ditën dhe çastin/kur sërish/do të kollitem mëngjeseve/Arbërisë sime – një baladë vendlindjeje/më ka mbetur pa mbaruar/dhe dua t`i vë pikë, poezia: baladë e vendlindjes, fq. 100,.e malli që e përcjell kudo hapin e poetit, djeg kudo shpresat e hijes së tij: për pak hije lisash, poezia Hi-je, fq.106, për ta freskuar ballin e mallit nëpër hijet e vendlindjes së tij, dhe duke e ndjerë pikëllimin e kohës së humbur larg saj, si një kohë që duhet nxënë. Dhe, duke udhëtuar këtij udhëtimi, që poeti e quan „Udha e kripës“, që së bashku me këto udhë hëngri gjithë kripën që ishte në të, poezia „Thesi i kripës“, fq. 129, që sipas një proverbi tonë popullor, kur njeriu e ha një thes kripë së bashku me dikë, e njeh mirë atë, a nuk është ky kumti i njohjes së poetit me udhët që e vodhën dhe e hodhën në harrim, duke e lënë të përvëluar nëpër mall për atdheun, tokën, të afërmit, njerëzit e tij të shpirtit që më së miri i portretoi përmes fjalës së tij të çiltër, në librin „Udha e kripës“ të botuar në shtypshkronjën "Shkrola" në Prishtinë, 2002.

Zvicër, 30.10.2002



Udhëpërshkrime

DITA E DHEMBJEVE TË MËDHA

(GJEQ (Jeshkovë) 1999)

Gjithçka kishte ikur përpara meje. Vetëm rruga gjarpërore e veshur në pyje e kodra më shoqëronte, së bashku me degët plotë gjethe nga pyjet në të dy krahët e rrugëve. Edhe rrugët mezi dukeshin nga barishtet që i kishin mbuluar ato. Kush të ecte mbi to? Njerëzit sapo ishin kthyer nga arratia e ikjes së madhe, që i kishte përpirë drejt detit. Luftëtarët e lirisë nuk i kishin shkelur ato. Ata i kishin malet, kodrat, pushkën krahut e në luftë kundër armikut. Gjithçka i ngjasonte një toke të braktisur. Hapat tona po rrapëllonin në "Kodër të Sadit", siç e quajnë banorët vendës. Nga aty fillojnë të duken katundet. Shikimi ynë derdhet drejt kodrës së Pashtrikut dhe na i kujton kohët barbare që ikën. Kodra mblidhet në të majtë bashkë me rrugën gjarpërore që përshkon atë. Përpara na shfaqen imazhet e një gjelbërimi që rrallëherë e përshkon Vërrinin. Imazhet e atij gjelbërimi na përzihen me imazhet e shtëpive të djegura e të rrënuara deri në themel. Gjeqi (Jeshkova), katundi i përgjakur, i vrarë e i djegur disa herë nëpër luftën që ka përfunduar pak ditë më parë. Nga ato 40-50 shtëpi, asgjë s'ka mbetur në këmbë. Gjithçka dogji barbari i Karpateve kur ra këtyre anëve. Dy herë brenda një viti, deri në themel u dogjën kullat. Ranë shumë trima, u vranë edhe pleq e plaka nga dora barbare, u zhdukën pa gjurmë edhe shumë njerëz. Janë klithmat e luftës që kanë mbaruar çekanët e mjeshtërve kah e rindërtojnë jetën. Janë zhurmat e para që i japin shpresë udhëtimit tim. Jeta paska rifilluar. Hapat shpejtohen e rruga shkurtohet. Lumit të vogël që e përshkon përskaj katundin, i rëndojnë rrënojat e kullave të përplasura pa mëshirë nga zjarri i luftës. Asgjë s`kishte mbetur në këmbë, pos oxhaqeve që ngriheshin drejtë qiellit. Oborreve dëgjohet gjallëri, bashkë me hapat tona që parakalojnë përpjet lagjes. Edhe pak rrugë, deri tek hapat e fëmijërisë sime të lënë diku. Rruga e lagjes është ngacmimi i parë i kujtimeve fëmijërore. Ku është kulla? Gjithçka e mbledhur si një turmë gurësh, sikur i ndrydh ato kujtime. Gjithçka është rrafshuar me tokë. As gjyshja më nuk doli krahëhapur tek kroi i lagjes. E vrau barbari një ditë shtatori, kur i dogji kullat. Ajo, tani më, pret diku tjetër. Kërkoj pikat e gjakut, muret janë rrënuar, kush t'i ruante ato? Gjithçka trazohet si dhembje. S'duam të dorëzohemi përpara lotit, por dhembja rrjedh vetë. Imazheve të brishta të lagjes së shkatërruar, i përpush kujtimet e vogëlisë. Pushimet e dimrit e të verës i kaloja, te daja. Ishim fëmijë moshatarë, luanim, rrëshqitnim me saja e ski, nëpër rrugët e lagjes. Mblidhnim mollë e dardha, gështenja e thana që aq shumë kultivohen në katund. E gjyshja kujdesej gjatë gjithë ditëve për ne. Kur kthehesha në vendlindje, me vete merrja shumë kujtime. Kisha dëshirë që sa më shpejt të vinin pushimet tjera. Tani gjithçka është mbuluar në këto rrënoja, vetëm kujtimet i trazojnë dhembjet e lotit. Dua t'i shoh varret i thashë vetes. Hapave tona përskaj rrugës, herë pas here na shoqërojnë portat e llamarinta. Edhe mbi to, barbaria i ka shkruar gjurmët. Numëroj vrimat mbi, e nuk ia dal deri në fund. Më përzihet koka, e më humbin shifrat. Qindra plumba kanë shpuar mbi to. Ç'kohë barbare u shkarkua edhe mbi to. Ecja si në ëndërr. Nuk e gjeta as Besim Shalën me atë fytyrë të buzëqeshur. Ai kishte rënë heroikisht në luftë për liri të njëjtën ditë shtatori, me Agimin, e xhaxhain Avdiun. Një ditë më herët kishte rënë Fatmiri. Nuk na kishte pritur as mbesa me dy jetimët. Kush e di nga kishin gjetur strehë. Rruga në fund të fshatit, që kryqëzohej në disa drejtime, më ndal tek dy shtëpi mbi rrugë. M'i kujton tregimet e komandant Hoxhës, dhe betejën e 11 Marsit. Shumë trima u vranë në atë luftë, shumë djem të ri u zhdukën pa gjurmë. Rrënojat e këtyre shtëpive janë dëshmitarë të këtyre luftërave. Bashkë me kujtimet, ecim rrugës teposhtë që na shpie drejtë varreve të të rënëve gjatë luftës. Tetë varre të mbuluara në lulëkuqe, janë plaga më e dhembshme e imazhit të kësaj vizite. Është Besim Shala (1963) dëshmor, Avdi Shala (1949) dëshmor, Agim Shala (1975) dëshmor, Fatime Shala (1944), Myrvete Shala (1968), plaku Merxhan Shala (1923), Kadishe Berisha (1926), të gjithë të vrarë në ofensivën e armikut serb kundër zonës së Vërrinit në shtator të 1998-s, dhe plaku Ahmet Krasniqi (1917) i vrarë në mars 1999-s. Mungojnë edhe shumë dëshmorë tjerë, varret e tyre tani më gjenden në Landovicë, atje u pushojnë eshtrat. Por, Gjeq-i (Jeshkova) ka edhe shumë plagë të hapura. Janë shumë djem që janë të zhdukur pa gjurmë, bashkë me djem tjerë nga katundet e Vërrinit. Kujtimet trazohen. Njohja nga afër dhe afërsia e lidhjet e bëjnë të vetën. Ato trazohen herë si kujtime e herë si dhembje. Dhe dhembja përplaset lulëkuqeve që më dridhen në duar. Ndahem nga kujtimet me homazhet pranë varreve, duke marre me vete ato si një pjesë jete nga jeta e tyre për t'i pasur gjithmonë pranë vetes si dhembje të përjetshme. Kurrë më të shkretë nuk e kisha parë Gjeqin se në ato çaste. Dielli i Sharrit që rrezonte mbi kodra, më dukej se nxihej nga një re tinëzare që nuk dukej hapësirës qiellore. As natyra më nuk e kishte atë shkëlqim. Gjithçka ishte mbyllur heshtjes. Vetëm tak-tuket e çekanëve të mjeshtërve i jepnin jetë katundit. Hapave tona të plogështa që shoqëroheshin me dridhma, zbresim në oborrin e një shtëpize. Ishte shkolla katërvjeçare e katundit, e shkatërruar, e shpuar gjithandej nga granatat e plumbat, me kulm të thyer, dëshmi e një kohe barbare që ra mbi të. Dhembjet e trazuara s`më lënë të qetë. Koka më përzihet. Kthehem rrugëve si i humbur. Vetëm këmbët më drejtojnë rrugëve. Herë-herë ndalem dyerve të llamarinta dhe humb prapa vrimave të plumbave që s'iu dal dot në fund t'i numëroj ato. Eci dhembjes bashkë me hapat e mia të cilat më nxjerrin rrugëve nga kisha ardhur. Atje mbi kodër u ndala dhe njëherë, i hodha edhe një sy katundit, nuk pata fuqi ta ndalja lotin, të paktën të shikoja vendin ku planifikohej të ndërtohej lapidari për dëshmorët dhe martirët e rënë. Kështu më patën njoftuar Zafir Berisha e Flurim Islamaj. Ika atyre dhembjeve, duke pëshpëritur nëpër dhëmbë vargjet e poezisë: Mbahu Kosovë!


Gëzim Ajgeraj, Gjeq (Jeshkovë), Verë 1999


KRISMAT E LIRISË

VULLNETARËT

Thirrja e atdheut ishte shpërndarë në të gjitha skajet e botës, ndërsa pushkët e lirisë po thirrnin djalërinë shqiptare anembanë botës për t’ i dalë zot atdheut. Dheu i Kosovës po digjej e përgjakej në çdo cep nga ushtria barbare e okupatorit serb. Shkrumbi e gjaku që derdhej damarëve të tokës sime e shpon dhembjen e çdonjërit shqiptar jashtë atdheut. Djalëria militante po i ktheheshin atdheut, pushkëve të lirisë. Në korrik të nëntëdhjetenëntës i gjeti gati drejt Malësisë së Vërrinit. Gjithçka i kishin bërë gati, rrobat, armët dhe gjërat e tjera të nevojshme për udhëtim. Mëngjesi i së shtunës, i gjeti të zgjuar. Gjatë tërë natës nuk bënë një sy gjumë. Duam të çmallemi, thoshte Rexha, pastaj lufta është dhe kush e di a shihemi më, dhe nëse shihemi, vetëm në Kosovën e lirë. Kur i tha këto fjalë, sytë iu mbushen me lot. Vetëm në liri, shtoi Sabriu e Qaza që ishin bërë gati për nisje. Fokusi i kamerës, shënonte çastet e fundit të kujtimeve me vëllezërit dhe shokët në mërgim. Me t’u nisur, shumicës iu mbushen sytë lot, por secili mundohej të përmbahej përpara vullnetarëve të lirisë. Betimi në flamur përpara nisjes, iu dha forcë të gjithëve, dhe tashmë, po niseshin trimat e atdheut me flamurin kuq e zi në gji. Televizioni zviceran shënoi edhe intervistën e parë publike. Po shkojmë për të vdekur, tha Rexha. Për lirinë e atdheut, të djemve të Vërrinit shënuan fundin e nisjes së tyre vullnetare në rrugën e atdheut. Prapa tyre mbetën kujtimet e viteve në mërgim, që ndrynin në vete duke u ndarë kush e kush me ata që kishin kaluar një kohë të gjatë. Vështirë mund të përmbahej kush nga lotët, po natyrisht, ishin këto lotët e krenarisë, lotët e guximit për t'i dalë zot atdheut. Atdheu, qe pika më e dashur dhe vetëm dashuria për të, mund të lehtësonte dhembjen...



PRITA

Kolona e të rinjve kishte kaluar qindëshen, ndërsa karvani i kuajve mbi tetëdhjetë. Ajo zgjatej pa ndërprerë, derisa kolona me karvanin e kuajve kalonte fshatrave të Malësisë. Nata e qetë e verës së luftës, e shpërndante trokun e kuajve, nëpër pyjet që i visheshin bjeshkës përpjet dhe herë-herë ndihej ndonjë fjalë e ushtarëve që bisedonin mes vete. Nëpër këtë qetësi nate, hëna shpërndante dritën e saj bjeshkëve, që ua ndriçonte rrugën ushtarëve të lirisë. Nga gumëzhima e herëpashershme e zërave të tyre, prijësi i grupit kërkoi më tepër qetësi për shkak të përhapjes së zërave matanë shpatit, ku bënin roje kufitarët. - Ju lutem për më tepër qetësi, tha ai. Sepse edhe ashtu troku i kuajve bën mjaft zhurmë. Një heshtje e plotë i kaploi të gjithë, vetëm troku i kuajve s'pushonte dot. -Jemi grup i madh, foli ai përsëri, ka rrezik të na hetojnë. Dikush pa i njohur rregullat e udhëtimit, ndezi shkrepësen për të ndezë një cigare. Shkëlqimi i dritës u shpërnda mes grupit. Rafalët e rojave të kufirit, që u drejtuan nga grupi, nuk i dhanë mundësi asnjërit nga ushtarët as edhe komandantit që e drejtonte grupin për furnizim, për tërheqje vërejtje. Të gjithë bini për toke, u dëgjua një zë nga fillimi i kolonës. Vetëm kuajt që në lëvizje të pakontrolluara shpërndaheshin kodrave, ngelën në këmbë, ndërsa grupi i ushtarëve iu vesh kodrës. Krismat e armëve shpërthyen si një rrebesh shiu, dhe përtej gjithçka pushoi. -A jeni të gjithë? - tha komandanti. Të gjithë ushtarët filluan t’ i tregojnë emrat nëpër atë errësirë. Nuk mungoi askush. Vetëm disa kuaj të shtrirë që ende përpiqeshin lëvizjeve të fundit, nuk u zgjuan më dhe krismat e rojave të kufirit që nuk u dëgjuan më gjatë asaj nate. Grupi i furnizimit, vazhdoi rrugën me betimin e dhënë për sigurimin e armatimit, dhe mjeteve tjera për luftën çlirimtare.
Gusht 1998

ÇLIRIMTARËT

Dritëdielli sa po i shpërndau rrezet mbi malet e mbuluara me borën e fillimmarsit që shkrihej ngrohtësisë së pranverës që po vinte. Komandanti i kishte rreshtuar ushtarët e tij dhe po u caktonte detyrat e ditës që po fillonte. Ai kontrollonte gatishmërinë e secilit nga ushtarët dhe gjendjen e tyre fizike, ndërkaq për peshën e detyrave që do t’ ua ndante nuk ishte edhe aq problem. Ata që gjatë tërë natës kishin bërë rojë, duhej të zëvendësoheshin për të pushuar. Një zë që erdhi nga fundi i fshatit, e tërhoqi shikimin e të gjithëve që i pritnin detyrat, ndërsa komandanti bëri disa hapa mbrapa dhe shikimin e përqendroi tek vasha që po vinte drejt tyre. Kurioziteti e ngacmonte, ndërsa ajo gjithnjë e më tepër i afrohej shtëpisë kazermë, ku ishin të vendosur ushtarët. Ç'ka ndodhur? thirri me zë të lartë komandanti, kurse jehona e zërit u shpërnda teposhtë grykës prej nga lidheshin rrugët e fshatit. Ajo nuk po mund të përgjigjej, lodhja ia kishte marrë fuqinë, dhe me dorën që e shtrëngonte gjoksin, mundohej të ruante frymëmarrjen që ia kishte shpejtuar vrapi. Po vijnë ushtria armike, me tanke e blinda, -erdha t’ju lajmëroj. Mezi i nxori fjalët ajo. Ju lutem, më jepni edhe mua një pushkë, iu drejtua komandantit. –Të gjithë nëpër pozicione dhe detyra, urdhëroi komandanti, ndërsa ti, iu drejtua vashës, ke bërë punë të mirë për lajmin e sjellë. Tani, tani do të isha lutur të largohesh nga zona, sepse këtu do të këtë luftë. Më vjen shumë keq që duhet t’jua kthej urdhrat, por unë kam ardhur të luftoj bashkë me ju. Ju lutem me jepni një pushkë. Komandanti, duke parë këmbëngulësinë e vashës, i zgjati automatikun që e mbante në dorë. Ja automatikun tim dhe këta karikatorë me fishekë. Ajo rrëmbeu armën dhe u nis vrap drejt pozicioneve nga shkuan ushtarët tjerë. Krismat e tankeve armike të drejtuara në drejtim të pozicioneve të UÇK-së paralajmëruan fillimin e luftës së asaj dite të përgjakshme. Lufta s'pushoi deri në mesin e natës që erdhi. Deri në plumbin e fundit luftuan tri njësitet kundër tremijë e tetëqind ushtarëve dhe artilerisë armike në mbrojtjen e trojeve stërgjyshore. Borën e pranverës e mbuloi gjaku, ndërsa rënia e tyre me shikimin kah dielli, e solli pranverën e lirisë në Kosovë.
1999

Skënder Berisha

ARBËRIA


Rreth e rreth zemrës sime,
Rreth e rreth trupit tim;
Derton, frymon Arbëria.

Syve të mi, ka rënë mjegull Bune,
Ikin zogj të lodhur,
Eci gjaku im nëpër shpatë dhune.

E më dhemb shumë
Kur rrëzohen ullinjtë;
Në Ulcinium, në Aulonë.

Qafës së Prushit flakërojnë,
Kongjijtë e shpirtit tim.
Ma vrasin në ballë - kokrrën e rrushit.

Nga Hani i Hotit ma dëbojnë këngën shqip
Ma fyejnë locen prapë.
Mos leni, se më gjuajnë syve - grushte kripë!

Deti im i qetë
Pështyjnë turistët.
A harrohen stuhitë?


MOTRA E GJERGJ ELEZ ALISË

Sytë e zi - korb të zi
Gërshetë të gjatë, të zezë,
Motra e Gjergj Elez Alisë.

Reshin sytë e saj,
jo lot po shi;
Mbi kurmin e të shtririt - Gjergj Elez Ali.

Në nëntë gurra, syzeza;
I lanë nëntë plagët e tij,
Bajlozi rri te dera.

Mbi nëntë plagët - pus,
Motra shfryn - dashuri.
Dhe fryhen malet, grykat, lumenjtë;
Të lindin prapë Gjergj Elez Ali




Ilam Berisha


UDHA E LIRISË

(Sipas tregimit të një luftëtari)

Nata më kaloi duke u rrokullisur herë në njërin krah, herë në tjetrin. Nuk vura gjumë në sy. Lajmi për formimin e UÇK-së, më pat ngacmuar dëshirën time të kamotshme. Herë më dukej si ëndërr, e herë-herë nuk mund ta besoja. E tërë nata më kaloi duke parashikuar lirinë e atdheut.
- Mirëmëngjesi! - U dëgjua një përshëndetje nga skaji i oborrit.
- Mirëmëngjesi! - Iu përgjigja Yllit, fqinjit tim.
- Ke dëgjuar për formimin e UÇK-së? - më tha ai.
- Po, - i thashë, - por nuk e di ku mund të jetë ajo. Siç shihej, edhe Ylli nuk kishte fjetur i qetë gjatë asaj nate. Dikush e pat sjellë lajmin se vërtet është formuar një forcë e armatosur shqiptare, dhe si rrufe qe shpërndarë në çdo shtëpi. Ylli, mezi paskësh pritur agun e mëngjesit, për të takuar dikë në lagje.
- E di ku gjendet Vërrini? - më tha ai.
- Po. Madje, shumë mirë e njoh. Ka tetë katunde ajo zonë.
- Hë pra, tek këto katunde janë ngritur burrat e luftës dhe duan të luftojnë për lirinë e atdheut, - vazhdoi ai.
- Shkojmë edhe ne, - i thashë Yllit. - I kemi mbushur vitet, ndaj edhe ne duhet ta marrim udhën e lirisë.
- Me gjithë dëshirë, - tha ai, - por... na mungojnë armët dhe... në luftë nuk shkohet pa pushkë. - T'i gjejmë trimat, mandej...ndoshta do t'ia bëjmë hallin edhe ne, - i thashë.
- Shkojmë, tha Ylli, shumë i vendosur.
- Sa të bëhem gati, - thashë unë dhe u ktheva në shtëpi. Me vete morëm rrobat, ca bukë të mbështjellë në çantat tona dhe bashkë me Yllin u nisëm rrugës përpjet për në katundin Arbëri. Atje ishin trimat e lirisë.
- Kam dëgjuar se me trimat e lirisë, është dhe mësues Xhevati, - tha Ylli.
- Po, po, është e vërtetë, - iu përgjigja unë. - Pas daljes nga burgu, ai bashkë me shokë i është ngjitur maleve dhe kanë formuar UÇK-në.
- Ka qenë mësues i mirë.
- Rreth njëzet vjet në këto anë, ka mësuar dhe ushqyer me ndjenjën e dashurisë për atdheun breza e breza nxënësish. Ka edhe shumë shokë me vete, sepse e njohin guximin dhe vendosmërinë e tij, duke i dhënë përkrahjen, – thashë unë.
- Vërtet! - E njeh ti ndonjërin nga shokët? - tha Ylli.
- Ka shumë të tillë, thashë. Janë Xhema, Naseri, Zafa dhe shumë të tjerë, që sigurisht do t'i njohim kur të hyjmë edhe ne në UÇK.
- Ah, sikur të na pranojnë edhe neve! - tha Ylli.
- Unë nuk kthehem më mbrapa pa fituar lirinë, - i thashë vendosmërisht Yllit. As unë, - tha ai. - Ka ardhur koha që njëherë e përgjithmonë t'i lajmë hesapet me okupatorin serb.
- Dhe ja, erdhi ajo ditë, - shtova unë.
- Të lumët ne që e pritëm, - tha Ylli.
- Rrugët gjarpërore nëpër pyje e kodra, na shpënë për në katund. Atje ndihej gjallëri e vërtetë. Vërehen tek bëjnë ushtrime ushtarake trima të veshur me uniforma të UÇK-së, me armë në dorë. Ndërsa, të tjerët, shumë të organizuar, shkonin dhe vinin nga detyrat e tyre. Atje nuk guxonte të afrohej këmbë armiku. Në mbrojtje të trojeve qenë vënë trimat e atdheut duke vendosur ta çlirojnë atdheun. Këtu qenkan burrat, - i thashë fqinjit derisa po i afroheshim katundit. Ylli, sikur ndjente kënaqësi të veçantë dhe shikimin e përqendronte drejt ushtarëve me uniforma. Ishte dita e parë nën petkun e ushtarëve të UÇK-së dhe, luleve të kësaj pranvere, tashmë do t'u shtohen edhe lulet e lirisë.

ARBËRI, 1998



ASTRET S. PONIKU

- U lind më 29. 10. 1964 në fshatin Malësi të Vërrinit (ish Lybeqevë). Rrjedh nga një familje e varfër ekonomikisht, por e pastër dhe e pasur kombëtarisht. Fryma edhe tradita e atdhetarizmit dhe ajo kombëtare do të dëshmohen më vonë. Mësimet e para të fillores, i mori në vendlindje, që për mësues të parë kishte Esat Krasniqin, për të vazhduar më pastaj në Prizren. Në vitin 1972, familja e Sylejman Ponikut dyndet në qytet, pikërisht në lagjen Tusuz. Pas mbarimit të fillores, prindërit e Astretit por edhe Astreti ishin të bindur se vetëm me shkollim mund të ecet përpara dhe vendosin që ai të vazhdonte në shkollën e mesme teknike, drejtimi i lëkurëtarisë, të cilin e mbaroi me sukses të shkëlqyeshëm.
- Dëshira dhe mundësitë shpeshherë nuk ecin bashkë. Dëshira e familjes ishte që Astreti të vazhdonte shkollimin, por kushtet dhe rrethanat e familjes ishin të vogla. Nga gjashtë fëmijë sa pati Sylejman Poniku, Astreti ishte i dyti, dhe si mashkull i tretë i shtëpisë, një barrë e rëndë i binte dhe atij. Për kushtet e kohës, se në ç'gjendje ekonomike gjendeshin familjet shqiptare, por edhe pozitën që gjendej Kosova në atë kohë, ishte shumë vështirë të gjendej mundësi për shkollim të mëtejmë. Këtë Astreti e kishte kuptuar herët, i njihte hallet e babait, ndaj edhe shumë shpejt i bëhet krah i shtëpisë. Fillon punën si instalues ujësjellësi, punë të cilën e zotëroi dhe e kreu me shumë sukses. Kështu ai e ndihmoi familjen dhe shkollimin e brezave tjerë të familjes së tij.
- Shërbimi ushtarak në armatën jugosllave ishte një obligim i domosdoshëm edhe për shqiptarët. Edhe pse kjo armatë as që kishte qenë ndonjëherë në favor të shqiptarëve, ata ishin të detyruar t'i shërbenin asaj. Kosova e atëhershme, pas mbarimit të luftës së dytë botërore qe aneksuar dhunshëm nga komunistët e Titos, përkatësisht Jugosllavia. Edhe Astreti si shumë shqiptarë tjerë detyrimisht duhej t'i shërbenin asaj. Brendapërbrenda kësaj armate, shqiptarët ndiqeshin, torturoheshin e burgoseshin. Një fat të tillë e pat edhe Astreti. Si ushtar i ri, në kazermën e Zemunit, në Beograd, pas shumë ndjekjeve e intrigave që i bëhen, e burgosin në burgun ushtarak. Gjatë kësaj kohe ai kaloi nëpër katrahurat e dhunës kryesisht serbe (sepse vetë armata jugosllave dominohej nga serbët). Nga e gjithë kjo dhunë që ushtrohet mbi të, rrezikohet në shëndet, gati deri në vdekje. Megjithatë, në saje të mospranimit të asgjëje nga ana e tij dhe mosgjetjes së provave për ta dënuar, gjyqtarët serbë ia i presin 3 muaj burg për ta justifikuar dhunën e ushtruar mbi të.
- Kthimi në familje ishte një gëzim i madh për të gjithë, ngase u kishte shpëtuar kurtheve ushtarake. Vazhdoi përsëri punën e lënë në gjysmë për t'u bërë krah i babait dhe familjes. Ndjenjën atdhetare gjithnjë e më tepër e kishte kultivuar dhe ruajtur brenda vetvetes, për ta shprehur kur të ketë nevojë.
- Me themelimin e UÇK-së në zonën e Vërrinit, qenë hapur rrugët e lirisë prej nga do të fillonte ajo. Astreti nuk kishte çka të mendohej, ai vinte nga Malësia e Vërrinit (Vendi ku u themelua njësiti i parë i UÇK-së për regjionin e Prizrenit). Kishte farefisin atje, të afërmit, shokët që tanimë po i ngrehin istikamet e lirisë. Astreti nuk u nis vetëm. Bashkë me vëllain e tij, dr. Ymet Ponikun dhe nipin (djalin e vëllait) Arsim Ponikun, teknik medicinal dhe student i Universitetit të Prishtinës, hynë radhëve të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës. Tre djemtë dhe nipat e Sylejman Ponikut, kush armët e kush mantelin e bardhë në përgjigje të kushtrimit të atdheut. Astreti me angazhimin e tij do të kryejë shumë detyra në sektorin e logjistikës, furnizimin e spitalit ushtarak në Malësi të Vërrinit me barëra dhe pajisje tjera të nevojshme, po ashtu detyrën e veprimit të njësitit brenda qytetit të Prizrenit, veçanërisht në lagjen Tusuz ku kishte vepruar së bashku me veprimtarin e dëshmuar Skender Hotin ( i ndjerë - kushëri i Ukshin Hotit) dhe Kujtim Qarkagjiun. Astreti dha kontribut shumë të çmuar edhe në minimin e rrugës Prizren - Malësi e Vërrinit (ish Lybeqevë), duke vendosur kazanë të bojlerëve të mbushur me eksplozivë dhe mjete tjera eksploduese.
- Duhet ta themi patjetër dhe një fakt në këtë pikë, se kjo rrugë gjatë gjithë kohës së luftës e deri në çlirim, nuk u kalua nga artileria e armikut për ta sulmuar Vërrinin, armiku përdori rrugë tjera. Gjatë ofensivave të armikut kundër zonës së Vërrinit, Astreti kontribuoi shumë edhe në bartjen e të plagosurve, në strehimin e tyre dhe në furnizim me nevojat e domosdoshme. Një kontribut shumë të çmuar dha edhe në strehimin e popullatës civile brenda për brenda qytetit.
- Po kthehemi dhe një herë mbrapa, tek angazhimi në UÇK, i vëllait të tij dr. Ymet Ponikut dhe nipit Arsimit. Dr. Ymeti shërbeu në spitalin ushtarak të UÇK-së në Malësi të Vërrinit, së bashku me Dr. Sherif Krasniqin. Po në këtë spital shërbeu edhe Arsimi si teknik medicinal, kontributin e të cilit do ta ndriçojmë në një biografi të veçantë. Kontributi gjatë ofensivës së shtatorit të 1998 në Vërri, është një kapitull i gjerë.
- Edhe kontributi i Astretit gjatë kohës së ekzistimit të UÇK-së në Vërri, është shumë i gjerë që kërkon ndriçim, por ne do të ndalemi gjatë kohës së ofensivës së madhe të armikut, kundër zonës së Vërrinit, në shtator të 1998-s.
- Ofensiva serbe nga 1-6 shtator 1998 mbi fshatrat e Vërrinit dhe kundër zonës së lirë solli shumë plagë e gjak. Duke mos qenë e kursyer edhe popullata civile e këtyre fshatrave, e cila detyrohet të largohet në drejtim të qytetit të Prizrenit. Kontribut shumë të çmuar në strehimin e kësaj popullate dhe shpërndarjen nëpër familjet qytetare dha edhe vetë Astreti.
- Meqë ishte i lidhur ngushtë me spitalin ushtarak, në Malësi të Vërrinit e njihte mirë gjendjen e të plagosurve, të plagosurit nevojat e tyre e tjerë, Astreti u angazhua edhe në bartjen e të plagosurve nga lufta, strehimin dhe përkujdesjen për ta.
- Pra, siç shihet gjatë gjithë këtyre ditëve nga 1 deri më 6 shtator sa zgjati ofensiva serbe ndaj fshatrave të Vërrinit, Astreti me angazhimin e tij kontribuoi brenda në qytet. Ishin plagët e shtatorit që kullonin gjak gjithandej Vërrinit. U vranë shumë luftëtarë vijave të frontit, u vranë dhe shumë civilë, gra, fëmijë pleq e plaka. Vërrini ishte djegur, bërë shkrumb e hi. Ishin plagët e ofensivës armike që ishin shkarkuar barbarisht mbi popullin tonë.
- Pa i numëruar e mbledhur këto plagë gjithandej Vërrinit, barbarët serbë të informuar me kontributin e djemve dhe nipave të Sylejman Ponikut ia rrethojnë shtëpinë në Prizren. Pikërisht më 7 shtator në orën 19,30 nga plumbat e policisë e UDB-ashëve serbë, përpara shtëpisë së vet plagoset e më vonë edhe e vrasin Astret Ponikun, pak çaste më vonë edhe nipin e tij, Arsim Ponikun. Vrasja e Astretit dhe e Arsimit nga policia serbe, ishte vrasje me skenar të përgatitur, të paktën kështu dëshmohet edhe nga familjarët. Për aktivitetin dhe kontributin e djemve të kësaj familjeje policia ishte informuar, dhe për të gjitha këto, dyshohet në disa fqinjë romë në lagjen përreth.
- Rënia e Astretit dhe e Arsimit, qenë humbje e madhe jo vetëm për familjen, por për gjithë shoqërinë e gjerë. Ata i duheshin edhe më tej luftës për të vazhduar deri në fitore. Shokët e tyre, luftëtarët e lirisë, vazhduan luftën deri në fitore. Dëshmori, Astret Poniku, pas vetes la bashkëshorten Dashurijen dhe katër fëmijë: Selveten, Armendin, Dhuratën dhe Mentorin.
- Brezi që po rritet në lirinë që na e solli gjaku i dëshmorëve, kujtojmë se me shumë pietet do ta kujtojë, nderojë e trasojë veprën sublime të të parëve të tyre në përpjekjet për atdhe.
- I gjithë aktiviteti i Astretit por edhe i Arsimit, gjatë kohës së themelimit, e ekzistimit të zonës së lirë të Vërrinit, gjatë ofensivës, deri në rënien e tyre nuk mund të përmblidhet me këto fjalë. Aktiviteti dhe kontributi i tyre kërkon qasje të gjerë në ndriçimin e plotë të biografisë së këtyre dëshmorëve. Megjithatë, me këto pak fjalë kujtojmë se kemi ndezur një kandil drite në biografinë e këtyre dëshmorëve.



ARSIM R. PONIKU


- Astret R. Poniku u lind më 24. 7. 1979 në Prizren. Familja e Sylejman Ponikut në vitin 1972 kishte ardhur nga fshati Malësi e Vërrinit në Prizren, pikërisht në lagjen Tusuz. Prindi i Arsimit, Ramadan Poniku, ishte djali më i madh i Sylejman Ponikut. Vitet që tani më i kishte kaluar familja Poniku në qytet, kishte krijuar kushte që të paktën brezat e ri të kishin mundësi të shkolloheshin. Një dëshirë të tillë e bart edhe Ramadani, i cili pas shkollimit fillor, djalit të tij Arsimit i mundëson shkollimin e mesëm, drejtimin e mjekësisë. Shkollën e mesme e mbaron me shumë sukses dhe përkundër vështirësive arrin të regjistrohet në Universitetin e Prishtinës, drejtimin e kimisë.
- Por kohët e demonstratave të vazhdueshme kundër shtypjes që bënte okupatori serb ndaj popullit shqiptar, kishin zgjuar edhe shtresën studentore në protesta kundër kësaj shtypje. Ishin vitet e paraluftës, kur gjithandej Kosovës protestohej kundër kësaj shtypjeje. I pandashëm nga protestat e studentëve në Prishtinë e Prizren, ishte edhe Arsim Poniku, madje edhe në ballë të tyre. Gjatë këtyre protestave ai u arrestua dhe në burgun e Prizrenit u rrah nga policia Serbe, deri në alivanosje. Ishin vitet 98-99 kur protestohej vazhdimisht kundër shtypjes nga okupatori serb dhe së fundi edhe në mbështetje të luftës që sa po kishte filluar, në pranverën e 98-s në Drenicë. Fillimi i zgjerimit të luftës nëpër zonat e Kosovës, Arsimin e ktheu në vendlindje për t'u angazhuar pastaj në celulat e para të UÇK-së në Vërri.
- Ishte ky marsi i vitit 1998, kur së bashku me xhaxhain e vetë Astretin u angazhuan nëpër celulat e para të UÇK-së në Vërri, sidomos në pikat afër lagjes Tusuz të Prizrenit. Më vonë me themelimin e spitalit ushtarak në Malësi të Vërrinit, ai angazhohet si teknik medicinal në këtë spital. Është me rëndësi të thuhet se në këtë spital shërbente edhe xhaxhai i dytë i Arsimit, dr. Ymet Poniku. Ky spital ushtarak udhëhiqej nga dr. Sherif Krasniqi, ndërsa kishte edhe personel tjetër teknik, si: tek. medicinal, Shahir Muji, Idriz Berisha, Mihrije Selmanaj, Hysnije Kryeziu, Hafife Mehmetaj etj. Në këtë spital, Arsimi kreu shumë detyra, si brenda në spital, po ashtu edhe në terren me ushtarët e zonës. Për të qenë më i qartë, në këtë pikë, ai u angazhua që ushtarët e UÇK-së t'i përgatisë edhe në aspektin e dhënies së ndihmës së parë në situata emergjente, si ato të luftës. Gjatë kryerjes së këtyre detyrave, Arsimi u tregua shumë aktiv dhe i palodhshëm. Fjalët më të mira për të, i thotë edhe dr. Sherif Krasniqi, ish udhëheqës i spitalit të UÇK-së në Malësi të Vërrinit. Arsimi merr pjesë edhe në shumë beteja që u zhvilluan në zonën e Vërrinit, duke qenë gjithmonë pranë shokëve për t'u ndihmuar. Vlen të përmendet beteja e 16 Korrikut, pastaj ofensiva e armikut kundër Zonës së Vërrinit, nga 1- 6 shtatori i 1998 -s, etj.
- Gjatë kësaj ofensive, Arsimi kontribuoi shumë në përkujdesjen për ushtarët që gjendeshin të plagosur në spital, pastaj të plagosurit që vinin nga vijat e frontit, deri në tërheqjen e tyre drejt qytetit të Prizrenit, sepse siç dihet, spitali ushtarak në Malësi të Vërrinit granatohej pa ndërprerë nga artileria serbe në atë kohë. Përveç përkujdesjes dhe ndihmës që iu dha ushtarëve të plagosur, ai u angazhua edhe në strehimin e tyre nëpër qytet. Është e pamundshme që ky kontribut gjatë këtyre ditëve të përmblidhet me këto fjalë. Për njënjë të tillë kërkohet një hulumtim i gjerë për ta ndriçuar në tërësi aktivitetin dhe kontributin e Arsimit në këtë kohë.
- Është shumë i rëndësishëm edhe një fakt se, shtëpia e tyre edhe gjatë atyre ditëve, qe bërë gati si një spital i improvizuar në lagje, sepse shumica e të plagosurve dhe të ardhurve nga fshatrat e Vërrinit, strehoheshin aty.
- Arsim Poniku së bashku me xhaxhain e tij Astretin, ranë në krye të detyrës, në vlugun e aktivitetit, atëherë kur kishin më së tepërmi nevojë shokët dhe lufta. U vra përpara shtëpisë së tyre, pasi që siç dihet, familja e Sylejman Ponikut ishte rrethuar nga policia dhe UDB-a serbe në Prizren.
- Edhe për aktivitetin e Arsimit, UDB-a serbe ishte e njoftuar, prandaj edhe e bëri rrethimin e shtëpisë së tyre meqë ishte e njoftuar se atë mbrëmje ata ishin në shtëpi. Arsim Poniku dhe xhaxhai i tij Astreti, ranë në krye të detyrave, në mbrojtje të familjes, shtëpisë, trojeve të tyre stërgjyshore, duke mos u nënshtruar për të gjallë përpara okupatorit barbar.
- Rënia e Arsimit ishte humbje e madhe si për familjen edhe për shokët dhe luftën. Në përshkrimin e shokëve gjenden fjalët më të mira, për zemërgjerësinë e tij, shpirtin human, heshtjen që fliste shumë, atdhetarizmin dhe guximin për sakrificë në shërbim të atdheut. Të gjitha këto veti i kishte Arsimi, të trashëguara nga familja e Sylejman Ponikut. Indeksi i Universitetit të Prishtinës, me notat e shënuara të Arsimit mbeti dëshirë e parealizuar në projektet dhe vizionin për të ardhmen e tij sa më të mirë dhe shoqërisë së gjerë.
- Arsimi hyri në përjetësinë e lirisë së atdheut, për të qenë i pavdekshëm, sa të ketë diell mbi këto troje. Të pakta janë këto fjalë karshi veprës së madhe të Arsimit dhe të Astretit, por le të ndezim pak dritë në biografinë e këtij dëshmori të kombit.
- Nga banorët e Malësisë së Vërrinit, në vendlindjen e babait të tij, në Malësinë që aq shumë iu gjend në situatën më të vështirë të luftës, më 2 shtator 2004 i është ngritur një lapidar ku janë të skalitur portretet dhe emrat e Arsim e Astret Ponikut dhe shumë dëshmorëve e martirëve të kombit. Populli nuk i harron bijtë e vet. Ata i mban fuqishëm në gjirin e tyre për ti kujtuar ata për jetë. Sa herë vijnë shtatorët, i freskët vjen kujtimi për ta.
- Varri i Arsimit dhe i Astretit gjenden në Landovicë, ku prehen përjetësisht eshtrat e të gjithë dëshmorëve të kombit.




Demir Reshiti

RESHJE NËN PIKËLLIMË

Tërheq zvarrë hijen time
Drejt muzgut që më pret krahëhapur
Një mall i pashpjeguar më mposht
Pikëllima më del përpara
Tërë pikëllim shfaqet para meje ky mal
E hija ime më tërheq zvarrë
Jam kalimtar i vonuar
E Pikëllimën e rëndojnë
Lot ndarjesh
Dhe reshje dhimbjesh
23081996192734

KALORËSI

Ndal
Pusho në ëndrrën time
Dhe vazhdo trokun tënd të bardhë
O lajmëtar i kobit

Ndal
Akoma pa u çlodhur
Dhe vazhdo trokun tënd të zi
O lajmëtar i ëndrrave të bardha

11111999233819

PASDITE TETORI

Në një pasdite tetori
Kur dielli harron të ngrohë
Qetësi i gjej shpirtit të vuajtur
Me ëndrra që lexoj
Në ballin e bardhë të kotësisë
Dhe habitem me dërdëllitjet
E njeriut
Që damarët ushqen
Me pafajësinë e çiltër
Të krijesës foshnje
31101999150454


NË SOFËR ME DJALLIN

Rri ulur në sofër me djallin
Dehem djallëzisht
Cakërroj gotat me të birin e djallit
E shejtanët zgërdhihen
unë nuk jam i dehur
Jo, unë nuk kamë pirë
Jo, unë nuk jam në ëndërr
Mua më dehu
Prania e djallit në sofrën time

31101999151123

KËNGË TË DHIMBJES KRENARE

Rrugicat më ngushtohen
që bredh
Djersitet muzgu e balli flakëron
Durimin gatuaj për drekën mbretërore
Me pika shiu shuaj etjen
Hijen e shaloj me fërfëllimën e erës
Këngë të dhimbjes krenare këndoj
Me zërin e shtjerrë të agut
Ninulla do t’u këndoj erërave
Ta qetësoj shpirtin tënd të butë
O kalimtar i vonuar

03041999020222

VËRRINI

Në jug të Prizrenit, përkatësisht nga "Ura e Vlashnjës" e deri mbi "Malet e Lezit" zgjatet shtati i Vërrinit. Në veri, me Prizrenit dhe regjionin e "Zhupës", ndërsa në jug me regjionin e Opojës. Vërrinin e përbëjnë tetë fshatra: Lezi, Kushtendili, Malësia e Vërrinit, Arbëria, Gjeqi (Jeshkova), Hoça e Qytetit, Kushtrimi dhe Gurra (Poslishti). Për nga hapësira, shtati i tij kap gjatësinë lindje-perëndim nga Lezi e deri te ura e Vlashnjës në një hapësirë ajrore diku dhjetë kilometra dhe diç më pak në atë veri-jug. Zona e Vërrinit është kryesisht kodrinore-malore. Kjo zonë është në kuadër të administrimit të komunës së Prizrenit. Lidhjet rrugore janë kryesisht me qytetin dhe pjesërisht me disa rrugë lokale të fshatrave në mes vete. Popullata e këtyre anëve, më herët është marrë me bujqësi, (për më tepër vreshtari) dhe kurbet. Meqë pushtetet e huaja gjithmonë e kanë injoruar (për më tepër për shkak të mosbindjeve kundrejt okupatorëve), zonën, asnjëherë nuk kanë synuar për ta zhvilluar. Si e tillë ajo mbeti gjithmonë zonë që më së shumti, meshkujt e saj i kanë marrë rrugët e kurbetit. Një zhvillim i hovshëm në ndërtim, në këto zona ka filluar në vitet shtatëdhjeta, tetëdhjeta e sidomos pas nëntëdhjetës. Meqë tash dihet fare mirë se gjatë luftës çlirimtare, zona e Vërrinit u ngrit e tëra në luftë kundër Serbisë, ajo edhe u dëmtua më së tepërmi gjatë kësaj lufte. U vranë shumë njerëz. Vërrini u dogj e u shkatërrua, në veçanti disa fshatra deri në themel. Megjithatë, vërrinasit si mërgimtarë të vyeshëm, brenda pesë viteve të pasluftës, Vërrinin e rindërtuan sërish. Më duhet të them edhe një element të rëndësishëm se dyndja e popullatës fshatare drejt qytetit, në këtë kohë kap shifrat më të mëdha se në çdo kohë tjetër që ka ekzistuar kjo dukuri. Gjatë kësaj kohe gati dy fshatra të tërë: Lezi dhe Kushtendili, thuajse u braktisën plotësisht nga popullata e tyre që u shpërngul në qytetin e Prizrenit. Kështu që, sot për sot këto dy fshatra, gati janë të zbrazur plotësisht. I dhamë vetëm disa të dhëna të shkurtra për regjionin e Vërrinit, sepse nëpër shumë media e institucione të Kosovës nuk njihet si duhet. Bile, aq më keq, kur Vërrini nëpër disa libra historikë as nuk përmendet fare apo aq më keq evidentohet me Opojë. Këto dy regjione, edhe pse kufizohen njëra me tjetrën, pozita gjeografike i shkëput të gjitha lidhjet mes regjioneve dhe si të tilla ato janë regjione në vete. Vërrini i takon komunës së Prizrenit, ndërsa Opoja në administrimin e komunës së Sharrit. Pra, Vërrini mbetet regjion në vete me tetë fshatra kompakte kryesisht popullsi etnike shqiptare gjatë gjithë shekujve të historisë së ekzistimit të Vërrinit, e deri më sot.

Gëzim Ajgeraj, 27.4.2005


ZEMËRIMI I GJENERALIT

Ruaje zemërimin gjeneral, kthehu në qetësinë tënde! E di se të ka hipur gjaku, dhe mua, me këtë kohë pa arbitër. Ende bën furtunë nëpër oborrin tonë. Kullës kanë harbuar orëligat. Ec e merre vesh kush është i parë e kush i fundit. Orëligat janë ulur në krye të oxhakut e i fryjnë tradhtisë. Ti dite ta ruaje zemërimin edhe atëherë kur digjej shkëmbi e mali, e gjaku rridhte rrëke dhe krejt qetë, barbarit ia ndizje dheun nën këmbë. Unë e di. Me ty rritej fusha, e mali mbushullonte këngën e lirisë, atdheu gëzohej. Ah, ç'kohë ishte ajo kohë! Mali mbushej oshtirë, toka skuqej djemve të tu e të lirisë. Ndërsa fjalamanët e zhurmaxhinjtë e kësaj kohe, e kishin futur bishtin nën këmbë e ia kishin mbathur të katrave. Në botë, drejtësia gjithmonë vonon. Ata që dinë të dredhin e zhdredhin, quhen të mëdhenj. Pikërisht këta njerëz, sot na janë bërë përditshmëri jona. Zgjohemi me ta, i kemi për drekë e darkë, edhe gjumin na kanë vjedhur këto ligësi. Populli i "do dhe i nderon ata". Ah, populli! - Gjithmonë nën emrin e tij fshihen këta komedianë të kësaj status kohe. E mashtrojnë atë, ia shtrojnë rrugët me "lule", përralla në pikë të ditës i tregojnë, edhe ditën ia zverdhin trotuareve dorëzgjatur, për një kore buke. Këta mashtrues të pabesë. Edhe ty të kanë dënuar gjeneral. Atje në burgun e përbuzjes të kanë hedhur bashkë me djemtë e tu të lirisë. Vështirë e ke gjeneral! Dhembja është e madhe për ata që u vranë, e ata që mbetën, t'i lidhën prangave, e t'i përbuzin çdo ditë. Ke mbetur vetëm. Ah sa më dhimbsesh kur të shoh të vetmuar qytetit të besës. Ec si shqiponjë e plagosur rreth Lumëbardhit, e ia shtrydh dhembjen kohës. Pesë vite ikën nga kohëkuqja dhe ty të shoh që ecën dhimbjes së njëjtë. Të lumtë! Atdheun e duan vetëm ata që janë në gjendje të vdesin çdo çast për të. Ah, gjeneral sa rëndë të ka plagosur koha e orëligave, të ka dërmuar në shpirt. Po ti, ti ushqe shpresën e ardhjeve të bardha. Ajo një ditë do të vijë, e këta palaço e gaztorë do t'i shqelmojë koha-popull. Mbahu i fortë si në vijat e frontit, kur u prije djemve të lirisë, e këngën se ndalje edhe, atëherë lisat e atdheut binin një nga një pas teje. Ti je hero i gjallë. Ta njoh trimërinë. Nuk thyhesh kurrë edhe atëherë kur të bie ushtari i fundit i lirisë. Krenaria jote, i thyen ata. I ligështon dhe ua vret të përlyerën kohë. Sa të ligë ndihen përpara teje. Provojnë të të lëmojnë. Kanë nevojë për urtinë tënde, për heshtjen, për... Nganjëherë bëjnë edhe se të duan guximin tënd, trimërinë, sakrificën. Po ti i njeh ata, si përfill. Të lumtë gjeneral! Të kujtohet mbrëmja buzë Lumëbardhit tek përkuleshim përpara lapidarit të pishtarit të lirisë. Atë mbrëmje pate thënë: Ata që nuk përkulen përpara dëshmorëve të kombit, u duhet kontrolluar pasaporta. Ti... Ke të drejtë gjeneral! Përkulja jote përpara dëshmorëve, më dha nostalgji. Ti, që gjithë jetën ia kushtove atdheut, më del i pandalshëm në idealin e bërjes së atdheut. Atdheun do ta bëjmë, deshën e s'deshën të tjerët. Po të shoh prapë të zemëruar. Hienat e kohëligës ta kanë prerë rrugën. S'ke faj. Mos ta prefshin rrugën këta mosmirënjohës e injorantë. Papërkulshmëria e tyre përpara gjakut të atdheut, ta ka ngritur zemërimin, e di. Ajo krenaria jote e ditëve të lavdishme, është mbytur pelinit. Po miku im, e shoh se po të brenë çdo ditë status-koha e injorantëve. Po ti, mbahu krenar faqeve të bardha të historisë së lavdishme të atdheut.

Prizren, 16 korrik 2003